Kusini Kwetu

Na Andrea Mlwafu

Karibu miaka 10 baada ya kuonekana kwa mara ya kwanza kwenye jukwaa kubwa la mashindano ya urembo Tanzania, jina la Jihan Dimack limeibuka tena katika mazingira ya kimataifa. Safari hii, anaiwakilisha Tanzania katika Miss Grand International 2026 nchini India.

Jihan si mgeni katika ulimwengu wa mashindano ya urembo. Alianza safari yake akiwa na umri wa miaka 17, aliposhiriki Miss Tanzania mwaka 2014 na kumaliza katika nafasi ya pili ya washindi watatu bora. Mwaka 2016 alishinda Miss Universe Tanzania na kuiwakilisha Tanzania katika Miss Universe iliyofanyika nchini Philippines mwaka 2017.

Sasa, akiwa na uzoefu wa takribani muongo mmoja tangu safari yake ya kwanza ya kimataifa, amerudi kupitia Miss Grand Tanzania 2026.

Kurudi kwake hakujaja kama mshiriki anayejifunza kwa mara ya kwanza namna ya kubeba bendera ya Tanzania kwenye jukwaa la kimataifa. Badala yake, anaingia katika mashindano hayo akiwa tayari na historia ya kukutana na presha, matarajio na mazingira ya mashindano ya kimataifa.

Hilo ndilo linalofanya safari yake ya mwaka huu kuwa tofauti na ile ya mwaka 2017.

Mwanzo wa Safari Ulioanza Akiwa na Miaka 17

Kwa mujibu wa wasifu wake rasmi wa Miss Grand International, Jihan alianza safari yake katika ulimwengu wa uanamitindo na mashindano ya urembo akiwa na miaka 17.

Anasema tangu akiwa mdogo watu walikuwa wakimwita “Miss Tanzania”, jambo alilolichukulia baadaye kama sehemu ya safari iliyompeleka kwenye mashindano ya urembo.

Mwaka 2014 alishiriki Miss Tanzania na kumaliza katika nafasi ya pili ya washindi watatu bora. Huo ukawa mwanzo muhimu katika kujenga jina lake ndani ya tasnia ya urembo Tanzania.

Miaka miwili baadaye, alipata nafasi nyingine kupitia Miss Universe Tanzania na safari hii akafanikiwa kushinda taji hilo.

Ushindi huo ulimpeleka kwenye hatua kubwa zaidi. Mwaka 2017 Jihan aliwakilisha Tanzania katika Miss Universe nchini Philippines, akipata nafasi ya kuonekana mbele ya washiriki kutoka mataifa mbalimbali.

Kwa mujibu wa wasifu wake rasmi, uzoefu huo ulimsaidia kuona dunia kwa mtazamo mpana zaidi na kuelewa jukumu la kubeba jina la nchi nje ya mipaka yake.

Karibu Miaka 10 Baadaye, Jina Larudi Tena

Baada ya safari yake ya Miss Universe, Jihan hakujitokeza tena haraka katika mashindano makubwa ya kitaifa.

Ndiyo maana kutawazwa kwake Miss Grand Tanzania 2026 kulikuwa kama kurudi kwa sura ambayo tayari ilikuwa imewahi kujenga historia katika tasnia hiyo.

Agosti 2026, Jihan, aliyekuwa akiwakilisha Mwanza, alishinda Miss Grand Tanzania na kupata nafasi ya kuiwakilisha Tanzania katika Miss Grand International.

Ushindi huo ulifanyika baada ya mchakato wa mashindano ulioanza Aprili kwa usaili katika maeneo mbalimbali nchini.

Kurudi kwake kuliongeza kitu ambacho mshiriki mpya hawezi kuwa nacho kwa urahisi: uzoefu wa moja kwa moja wa mashindano ya kimataifa. Jihan tayari anajua maana ya kusafiri nje ya nchi akiwa na utepe wa Tanzania, kukutana na washiriki kutoka tamaduni tofauti na kuwasiliana na hadhira ambayo haimjui kabla ya mashindano kuanza.

Hata hivyo, uzoefu huo hauondoi changamoto za safari mpya. Miss Grand International ina mfumo wake, washiriki wake na aina yake ya ushindani. Kwa hiyo, kurudi kwa Jihan hakumaanishi kuwa safari imekuwa rahisi; kunamaanisha tu kuwa anaingia katika ukurasa mpya akiwa na uzoefu wa ukurasa uliopita.

India Yawa Uwanja Mpya wa Jihan

Mwaka huu, Jihan yuko nchini India kuiwakilisha Tanzania katika Miss Grand International 2026.

Tovuti rasmi ya Miss Grand International inamtambulisha kama Jihan Mohin Dimachk, Miss Grand Tanzania 2026. Katika wasifu wake, anasema amekuwa akiishi Tanzania, Lebanon na Msumbiji, huku kwa sasa akifanya kazi nchini China katika maeneo yanayohusisha modeling, mauzo na biashara za moja kwa moja mtandaoni.

Maisha yake ya kuvuka mipaka ya nchi moja yanaonekana pia katika namna anavyojieleza. Jihan anasema ni Mtanzania mwenye asili ya Lebanon na anaona uzoefu wa kukua katika tamaduni mbili kama sehemu iliyomjengea mtazamo mpana kuhusu tofauti za watu na tamaduni.

Kwa hiyo, anapoingia jukwaani akiwa na utepe wa Tanzania, anabeba zaidi ya sura ya mshiriki wa mashindano. Kwa maelezo yake mwenyewe, anataka kutumia nafasi hiyo kuionesha Tanzania kama nchi yenye utamaduni, utofauti, ukarimu, amani na mshikamano.

Jihan Aanza Kuonesha Nguvu ya Tanzania

Hatua kubwa zaidi katika safari yake ya mwaka huu imekuja kupitia kipengele cha Country’s Power of the Year. Oktoba 2, 2026, Jihan alifikia Final Four ya kipengele hicho baada ya kuvuka raundi zilizotangulia za kura za mashabiki.

Katika raundi iliyotangulia, Jihan alikuwa akiongoza kundi lake kwa asilimia 32 ya kura, akifuatiwa na Ecuador kwa asilimia 15, Chile kwa asilimia 13 na Vietnam kwa asilimia 12. Sasa yupo katika raundi ya mwisho pamoja na Shyare Andrade wa Ecuador, Ignacia Michelson wa Chile na Emoura Phạm wa Vietnam.

Katika hatua hiyo, washiriki watatu kati ya wanne wataendelea mbele, huku mshindi wa Country’s Power of the Year akipata nafasi ya moja kwa moja katika 20 bora ya fainali ya Miss Grand International 2026.

Raundi ya mwisho ilianza Oktoba 2 saa 7:00 usiku kwa saa za GMT+7 na inatarajiwa kufungwa Oktoba 4 saa 11:00 usiku kwa saa hizo. Mfumo wa raundi hii unaweka asilimia 95 ya uzito kwenye kupata wafuasi au mashabiki wapya na asilimia 5 kwenye ushirikishwaji.

Tanzania Kuwa Sehemu ya Safari Yake

Hatua ya Jihan katika Country’s Power imekuwa ikiambatana na kampeni kutoka Tanzania. Septemba 29, Mwanaspoti iliripoti kuwa kampeni ya kumuunga mkono ilikuwa imeongezeka baada ya kufuzu hatua ya 40 bora na kuingia raundi iliyofuata.

Kampeni hiyo haijabaki kwa watu wanaomfuatilia yeye binafsi. Mashabiki wamekuwa wakishiriki machapisho yanayohusiana na mashindano, huku watu mbalimbali katika tasnia ya urembo wakihamasisha Watanzania kumuunga mkono.

Miss Universe Tanzania 2026, Queen Elizabeth Makune, pia aliwataka Watanzania kumuunga mkono Jihan katika safari hiyo.

Kwa Jihan mwenyewe, hatua hiyo inaonekana kuwa matokeo ya juhudi za watu wengi. Baada ya kufuzu Final Four, aliwashukuru Watanzania waliopiga kura, kushiriki machapisho yake na kuwahamasisha wengine.

Alisema mafanikio hayo ni makubwa kuliko yeye mwenyewe na akayahusisha na mshikamano wa Watanzania waliomsaidia kufikia hatua hiyo.

Hii ndiyo sehemu ambayo safari yake inabadilika kutoka kuwa ya mtu mmoja kwenda kuwa jambo linalofuatiliwa na hadhira ya nchi nzima. Kila hatua anayofikia sasa inakuwa pia habari kwa Watanzania wanaofuatilia matokeo yake nchini India.

4Bs: Jihan Anavyoeleza Mwanamke Anayetaka Kuwa

Katika wasifu wake rasmi wa Miss Grand International, Jihan pia ameeleza falsafa yake kupitia dhana ya 4Bs — Body, Beauty, Brain na Business.

Kwa mtazamo wake, Body inahusisha afya, kujiamini, nidhamu na kujitunza; Beauty haiishii kwenye mwonekano bali inahusisha tabia, wema na uwezo wa kuhamasisha wengine; Brain inahusu elimu, kufikiri kwa kina na kufanya maamuzi yenye maana; wakati Business inahusisha kujitegemea, ujasiriamali, uongozi na uwezo wa kutengeneza fursa.

Dhana hiyo inaweka picha tofauti ya kile ambacho Jihan anataka kuwakilisha kwenye jukwaa la kimataifa.

Badala ya kuzungumzia urembo kama mwonekano pekee, anaunganisha urembo na elimu, uwezo wa kufanya maamuzi na kujenga fursa za kiuchumi.

Kwa mshiriki ambaye tayari amepitia zaidi ya hatua moja katika maisha ya urembo, mtazamo huo unaonyesha namna anavyotaka safari yake iwe na maana zaidi ya kushinda taji.

Anataka kutumia jukwaa hilo kuzungumza kuhusu mwanamke mwenye uwezo wa kujisimamia, kuongoza na kuleta ushawishi katika jamii.

Safari ya Pili, Uzoefu Mpya

Jambo linalofanya safari ya Jihan kuwa na mvuto wa pekee ni tofauti kati ya alivyokuwa mwaka 2017 na alivyo leo. Wakati huo alikuwa akiingia kwenye Miss Universe baada ya kushinda Miss Universe Tanzania; sasa anarudi kwenye mashindano ya kimataifa akiwa tayari ameshawahi kupitia mazingira hayo na akiwa na uzoefu wa maisha, kazi na nchi mbalimbali.

Kwa hiyo, Miss Grand Tanzania 2026 inaweza kuonekana kama sura mpya ya safari ambayo haikukamilika mwaka 2017.

Jihan mwenyewe anasema uzoefu wa awali ulimfundisha kuhusu uvumilivu, uthabiti na kujiamini, na sasa anatumia masomo hayo katika hatua hii mpya.

Tofauti nyingine ni kwamba safari yake ya sasa imekuja katika mazingira ambayo mitandao ya kijamii ina nafasi kubwa katika mashindano ya kimataifa. Country’s Power imeonesha wazi namna followers, shares, reposts na engagement zinavyoweza kuwa sehemu ya safari ya mshiriki.

Kwa Jihan, nguvu hiyo imekuwa ikitoka Tanzania na kwa mashabiki wake walioko nje ya nchi.

Kutoka Mwanza hadi India

Safari ya Jihan inaanzia Mwanza, ikaingia kwenye Miss Tanzania mwaka 2014, ikamfikisha Miss Universe Tanzania mwaka 2016, ikaenda Philippines mwaka 2017 na sasa imefika India kupitia Miss Grand International 2026.

Kila hatua imeongeza sura nyingine kwenye hadithi yake ya urembo.

Lakini safari hii haijajengwa na taji pekee. Imejengwa na uzoefu wa kushindwa kushinda Miss Tanzania, kushinda Miss Universe Tanzania, kuiwakilisha Tanzania kimataifa, kuishi katika mazingira ya tamaduni tofauti, kujenga uzoefu wa kazi na hatimaye kurudi kwenye jukwaa ambalo tayari analijua.

Jana, akiwa Final Four ya Country’s Power of the Year, Jihan bado hajafika mwisho wa safari ya Miss Grand International. Kinachofuata ni matokeo ya raundi ya mwisho na kisha hatua za kuelekea fainali.

Kilicho wazi ni kwamba jina lake tayari limefanya Tanzania ionekane katika moja ya vipengele vinavyofuatiliwa kwenye mashindano hayo.

Na labda hiyo ndiyo sura muhimu zaidi ya safari yake ya mwaka huu: Jihan Dimack hakurudi kwenye jukwaa la kimataifa kuanza upya; amerudi akiwa na historia, uzoefu na nafasi nyingine ya kuiandika hadithi yake, safari hii akiwa amevaa utepe wa Tanzania katika Miss Grand International 2026.

Na George Gabriel – Nanyumbu

Wananchi wa Wilaya ya Nanyumbu wameanza kuchukua hatua za mapema kukabiliana na uwezekano wa mvua za El Nino, ikiwemo kuhakikisha mifereji ya maji inakuwa wazi na kuondoa vitu vinavyoweza kuziba njia za maji ili kupunguza hatari ya mafuriko.

Wananchi hao wamesema wameelewa umuhimu wa kutosubiri madhara yatokee, bali kujiandaa mapema kwa kulinda familia, mali, mifugo, mashamba na maeneo yao dhidi ya madhara yanayoweza kusababishwa na mvua kubwa.

Akizungumza wakati wa ziara katika vijiji vya Chimika na Mpwaha vinavyohusika na Hifadhi ya Lukwika-Lumesule, Mkuu wa Wilaya ya Nanyumbu, Christopher E. Magala, aliwahimiza wananchi kuendelea kuchukua tahadhari na kufuatilia taarifa za hali ya hewa pamoja na maelekezo yanayotolewa na mamlaka husika.

Magala alisema mvua za El Nino zinaweza kuambatana na mvua nyingi zinazoweza kusababisha mafuriko, uharibifu wa makazi, mashamba, mifugo, miundombinu na shughuli za kiuchumi.

Aliwataka wananchi kuimarisha maandalizi kwa kuhakikisha mifereji ya maji inakuwa wazi, kuondoa taka na vitu vingine vinavyoweza kuzuia mtiririko wa maji, pamoja na kuwa makini katika maeneo yanayoweza kuathiriwa na mafuriko.

Juma Mponda na Shaibu Ayubu, wakazi wa eneo hilo, walisema elimu na maelekezo yaliyotolewa na Serikali yamewasaidia kuelewa umuhimu wa kuchukua tahadhari mapema.

Mponda alisema wananchi wataendelea kufuatilia taarifa za hali ya hewa na kuchukua hatua pindi wanapoona dalili za hatari, huku wakishirikiana na Serikali katika kupunguza madhara yanayoweza kujitokeza.

“Ni muhimu kujiandaa mapema badala ya kusubiri madhara yatokee. Tutaendelea kuhakikisha familia, mifugo na mali zetu ziko katika hali salama,” alisema Mponda.

Naye Ayubu alisema wananchi wamepokea wito huo kwa uzito na wataendelea kuhamasishana katika maeneo yao ili kuhakikisha kila mmoja anafanya maandalizi ya mapema.

Alisisitiza umuhimu wa kuzingatia taarifa zinazotolewa na mamlaka husika kuhusu hali ya hewa pamoja na kufuata maelekezo ya wataalamu wakati wote wa msimu wa mvua.

Katika ziara hiyo, wananchi pia walipatiwa elimu kuhusu ujirani mwema na umuhimu wa uhifadhi wa wanyamapori, pamoja na namna ya kujikinga dhidi ya madhara yanayoweza kusababishwa na wanyamapori.

Aidha, walihimizwa kutoa taarifa mapema wanapokutana na changamoto zinazohusiana na wanyamapori ili hatua stahiki ziweze kuchukuliwa.

Wananchi hao pia wamewataka wakazi wengine wa maeneo mbalimbali ya Wilaya ya Nanyumbu kuimarisha usafi wa mazingira na kuondoa vitu vinavyoweza kuzuia mtiririko wa maji, ikiwa ni sehemu ya maandalizi ya kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mvua kubwa.

Na Cartace Ngajiro – Tanga

Bandari nchini zimeendelea kuwa chanzo muhimu cha mapato ya Serikali, huku kodi za forodha zinazokusanywa kupitia bandari zikichangia wastani wa takribani asilimia 40 ya mapato yote ya Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) katika kipindi cha mwaka wa fedha 2020/2021 hadi 2024/2025.

Kutokana na umuhimu huo, Serikali imesema itaendelea kuwekeza katika miundombinu ya bandari, vifaa na usalama wa vyombo vya majini ili kuongeza ufanisi, kupunguza gharama na muda wa usafirishaji.

Akizungumza katika kilele cha maadhimisho ya Siku ya Usafiri Majini Duniani yaliyofanyika hivi karibuni katika Viwanja vya Kijiji cha 21, mkoani Tanga, Naibu Waziri wa Uchukuzi, David Mwakiposa Kihenzile (Mb.), alisema Serikali imeendelea kuboresha miundombinu ya bandari, huduma za mizigo na abiria pamoja na usalama wa vyombo vya majini.

Akitoa maelezo mbele ya mgeni rasmi, Mwakilishi wa Mamlaka ya Usimamizi wa Bandari Tanzania (TPA) na Meneja wa Bandari ya Tanga, Salehe Mbega Salehe, alisema kiwango cha shehena kilichohudumiwa na TPA kimeongezeka kutoka tani 32,753,618 katika mwaka wa fedha 2024/2025 hadi tani 39,898,913 mwaka 2025/2026.

Alisema ongezeko hilo ni sawa na asilimia 21.8, huku TPA ikitarajia kuhudumia tani 43,372,285 katika mwaka wa fedha 2026/2027.

Mbega alisema TPA imechukua hatua za kuongeza wataalamu katika fani ya usafiri wa majini (Marine), ambapo wafanyakazi 25 wamepelekwa nje ya nchi kwa ajili ya mafunzo katika fani mbalimbali zinazohusiana na sekta hiyo.

Alisema wataalamu hao wanatarajiwa kumaliza masomo yao mwaka 2027.

Kwa upande wa vifaa, alisema TPA imeongeza vifaa na vyombo vya baharini, ikiwemo Tug Boat saba zenye teknolojia ya kisasa pamoja na boti mbili za doria—moja kwa ajili ya ukanda wa Bahari ya Hindi na nyingine katika Ziwa Victoria.

Hatua hizo zinalenga kuongeza uwezo wa bandari kuhudumia meli, kuimarisha usalama na kuboresha ufanisi wa shughuli za usafirishaji wa majini.

Kihenzile alisema Serikali itaendelea kuwekeza katika bandari ili kukidhi mahitaji yanayoongezeka ya usafirishaji wa mizigo na abiria.

Alisema uwekezaji huo unalenga kuhakikisha huduma za bandari zinaendelea kuwa na ufanisi, huku usalama wa meli na vyombo vingine vya majini ukiimarishwa.

Ongezeko la shehena iliyohudumiwa na TPA kutoka tani milioni 32.7 hadi milioni 39.9 ndani ya mwaka mmoja linaonyesha kuongezeka kwa shughuli za bandari, jambo linalohitaji miundombinu na wataalamu wenye uwezo wa kukidhi mahitaji hayo.

Na Abel Mwakingwe

Wananchi wa Makunganya, Morogoro, sasa wana unafuu wa upatikanaji wa maji safi na salama baada ya kisima chenye thamani ya Shilingi milioni 38 kukabidhiwa kwa Wakala wa Huduma za Misitu Tanzania (TFS) kwa ajili ya matumizi ya jamii na shughuli za uhifadhi.

Kisima hicho, kilichotolewa na Mkwawa Group of Campaign na kukabidhiwa Oktoba 1, 2026, kinatarajiwa kupunguza changamoto iliyowakabili wakazi wa eneo hilo ambao awali walilazimika kutembea umbali wa hadi kilomita 10 kutafuta maji.

Mbali na kusaidia jamii, kisima hicho kinatarajiwa kuimarisha shughuli za uhifadhi katika eneo la Makunganya, ikiwemo uzalishaji, uoteshaji na uangalizi wa miche ya miti.

Akizungumza wakati wa makabidhiano hayo, mkazi wa Makunganya, Recho Mapenza, amesema upatikanaji wa kisima hicho umepunguza changamoto ya wananchi kutembea umbali mrefu kutafuta maji.

Amesema wananchi wako tayari kushirikiana na TFS kuhakikisha kisima hicho kinatunzwa na mazingira yanayowazunguka yanalindwa.

Kwa upande wake, Mkurugenzi wa Uzalishaji wa Kiwanda cha Mkwawa, David Mayunga, amesema kampuni hiyo imeamua kushirikiana na TFS kutokana na umuhimu wa shughuli za uhifadhi zinazotekelezwa katika eneo hilo.

Mayunga amewataka wananchi wanaotumia kisima hicho kuhakikisha wanakitunza na kukilinda ili kiendelee kutoa huduma kwa muda mrefu.

Mhifadhi Mkuu wa Shamba la Miti Morogoro na Mkuu wa Kituo cha Uzalishaji Mbegu za Miti, Mohamed Msalu, amesema kisima hicho kimewasili wakati ambao TFS inaendelea na mkakati wa kuongeza uzalishaji wa mbegu na miche ya miti.

Amesema upatikanaji wa maji utasaidia kupunguza changamoto iliyokuwa ikikabili jamii inayozunguka shamba hilo, huku ukiwezesha shughuli zinazohusiana na uzalishaji wa miche na uhifadhi kufanyika kwa ufanisi zaidi.

Kwa mujibu wa Msalu, miundombinu hiyo pia inaweza kuimarisha ushirikiano kati ya jamii inayozunguka eneo hilo na wahifadhi katika kulinda mazingira na kutekeleza shughuli za uhifadhi.

Ametoa shukrani kwa Mkwawa Group of Campaign kwa kushirikiana na Serikali katika kuunga mkono juhudi za uhifadhi wa misitu na utalii ikolojia.

Kisima hicho sasa kinatarajiwa kuwa sehemu ya miundombinu muhimu katika eneo la Makunganya, kikikidhi mahitaji ya maji ya jamii inayozunguka eneo hilo na wakati huo huo kusaidia shughuli za uhifadhi, hususan uzalishaji na uoteshaji wa miche ya miti.

Kwa wananchi waliokuwa wakitembea hadi kilomita 10 kutafuta maji, huduma hiyo inamaanisha kupunguzwa kwa muda na umbali waliokuwa wakitumia kutafuta maji, huku TFS ikipata nyenzo ya kusaidia shughuli zake za uhifadhi.

Na Andrea Mlwafu

Kila msimu wa mavuno, Tanzania huacha nyuma yake kiasi kikubwa cha mabaki ya kilimo—maganda ya mpunga na mihogo, magunzi na mabua ya mahindi, masalia ya pamba, miwa, kahawa na mazao mengine. Kwa macho ya wengi, hayo ni taka zinazopaswa kuondolewa. Lakini kwa wajasiriamali na wabunifu wa teknolojia, yanaweza kuwa malighafi ya biashara yenye thamani.

Kutoka kwenye mabaki hayo, bidhaa kama biochar, mbolea za kikaboni, chakula cha mifugo, briquettes na nishati mbadala zinaweza kuzalishwa. Mabadiliko hayo yanafungua mlango wa aina mpya ya biashara inayounganisha kilimo, teknolojia, viwanda na ajira.

Kwa muda mrefu, thamani ya zao imekuwa ikihesabiwa zaidi kupitia kile kinachovunwa na kuuzwa. Sasa swali linaanza kuwa tofauti: nini kinaweza kuzalishwa kutokana na kile kinachobaki baada ya mavuno?

Kwa mujibu wa taarifa ya Daily News iliyochapishwa Septemba 29, 2026, Tanzania huzalisha wastani wa tani milioni 14.4 hadi 20.7 za taka ngumu kwa mwaka, huku taka za kikaboni na kilimo zikichangia zaidi ya asilimia 63 ya kiwango hicho.

Kwa ukubwa huo wa malighafi, mabaki ya kilimo yanaweza kuwa zaidi ya suala la usafi wa mazingira. Yanaweza kuwa mwanzo wa mnyororo mpya wa thamani—kutoka shambani, kupitia teknolojia na usindikaji, hadi bidhaa inayouzwa sokoni.

Ndipo dhana ya uchumi wa mzunguko inapopata maana: kile kilichokuwa mwisho wa mchakato mmoja kinaweza kuwa mwanzo wa mwingine.

Taka Zinapogeuzwa kuwa Malighafi

Mkurugenzi Mkuu wa Tume ya Sayansi na Teknolojia Tanzania (COSTECH), Dkt. Amos Nungu, amesema utafiti na ubunifu vinaweza kusaidia kubadilisha taka za kilimo kutoka mzigo wa kimazingira na kuwa rasilimali ya kiuchumi.

Kwa mtazamo huo, hatua ya kwanza si teknolojia pekee, bali ni kufahamu malighafi iliyopo.

Ni muhimu kujua aina ya mabaki yanayopatikana, yanapatikana wapi, kwa kiasi gani na katika misimu ipi.

Taarifa hizo zinaweza kuwasaidia wawekezaji na wajasiriamali kutambua maeneo yenye malighafi ya kutosha na kuchagua teknolojia inayolingana na biashara wanayotaka kuanzisha.

Fursa hiyo pia inapanuka hadi kwenye huduma zinazozunguka malighafi hizo.

Ukusanyaji, usafirishaji, uhifadhi na usindikaji vinaweza kuwa biashara zenyewe.

Mabaki yanayotoka kwenye kiwanda au kituo cha usindikaji, kwa mfano, huwa yamekusanyika sehemu moja na hivyo kuwa rahisi kukusanywa kuliko mabaki yanayotawanyika katika mashamba mengi.

Hivyo, ufanisi wa mnyororo wa thamani unaweza kuanza hata kabla mabaki hayo hayajafika kiwandani.

Thamani Haishii Kwenye Zao Kuu

Mkurugenzi Mtendaji wa Agricultural Growth Corridors of Tanzania (AGCOT), Geoffrey Kirenga, amesema mabaki ya kilimo yanapaswa kuelekezwa kwenye matumizi yenye thamani na endelevu kulingana na aina yake, upatikanaji na mahitaji ya uzalishaji.

Baadhi yanaweza kutumika kama chakula cha mifugo, mengine kurejeshwa kwenye udongo, huku yanayofaa yakitumika kuzalisha biochar, nishati au bidhaa za viwandani.

Mtazamo huu unabadilisha namna ya kuangalia shughuli ya kilimo.

Mkulima wa mahindi, kwa mfano, si mzalishaji wa mahindi pekee. Mabaki ya zao hilo yanaweza kuingia kwenye mnyororo mwingine wa uzalishaji na kutumika kutengeneza nishati, mbolea au bidhaa nyingine.

Vivyo hivyo, mabaki ya mpunga, miwa, kahawa, alizeti, katani, ndizi, korosho na nazi yanaweza kuwa malighafi ya biashara endapo teknolojia na masoko vitaendelezwa.

Hali hii inafungua nafasi kwa biashara zinazounganisha mkulima na kiwanda.

Badala ya mabaki kuachwa shambani, mjasiriamali anaweza kuyaunganisha na kituo cha kuchakata, huku kiwanda kikihakikishiwa upatikanaji wa malighafi.

Biochar Yaongeza Chaguo

Miongoni mwa matumizi yanayojadiliwa katika eneo hili ni uzalishaji wa biochar—bidhaa yenye kaboni inayozalishwa kwa kupasha biomasi joto katika mazingira yenye oksijeni kidogo.

Tafiti zilizofanyika Tanzania zimechunguza matumizi ya biochar inayotokana na mabaki ya mahindi kwenye mashamba ya kahawa, huku matokeo yakionyesha mabadiliko katika baadhi ya sifa za udongo na uzalishaji chini ya mazingira maalumu.

Lakini wataalamu wanaonya kuwa biochar si suluhisho la jumla kwa kila udongo au zao.

Ufanisi wake unaweza kutegemea aina ya malighafi iliyotumika, hali ya udongo, kiwango kinachowekwa, namna inavyotumiwa na mbinu nyingine za kilimo.

Kwa sababu hiyo, matumizi yake yanahitaji utafiti na majaribio ya shambani badala ya kuichukulia kama bidhaa inayofaa kila eneo kwa namna ileile.

Fursa hiyo sasa inaonekana pia katika sekta ya pamba.

Bodi ya Pamba Tanzania ilieleza Septemba 8, 2026 kwamba mpango wa kutumia masalia ya pamba kuzalisha biochar unaweza kuwasaidia wakulima kuongeza thamani ya mabaki hayo na pia kuingia katika biashara ya carbon credit.

Mpango huo uliwasilishwa na wataalamu wa International Cotton Advisory Committee kwa kushirikiana na kampuni ya Merago Inc. walipokutana na Bodi ya Pamba Mwanza Septemba 7, 2026.

Taka Kuwa Mbolea na Chakula cha Mifugo

Biochar si matumizi pekee ya mabaki ya kilimo.

Taka za kilimo na kikaboni zinaweza pia kutumika kutengeneza mboji, viimarisho vya udongo na mbolea za kikaboni.

Hii inaweza kufungua soko kwa wazalishaji, wasambazaji na watoa huduma za teknolojia, huku wakulima wakipata fursa ya kutumia pembejeo zinazotokana na malighafi inayopatikana ndani ya nchi.

Katika Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA), Morogoro, mradi uliozinduliwa Januari 28, 2026 unalenga kutumia teknolojia ya Black Soldier Fly kubadilisha taka za kikaboni kuwa chakula chenye virutubisho kwa mifugo pamoja na mbolea ya kikaboni.

Mtafiti mkuu wa mradi huo, Profesa Robert Max wa SUA, alisema teknolojia hiyo inalenga kuongeza ufanisi wa usimamizi wa taka na kuongeza thamani ya kiuchumi ya taka ambazo vinginevyo zingetupwa.

Kwa upande wa biashara, mfumo huo unaunganisha mahitaji mawili: namna bora ya kushughulikia taka na mahitaji ya chakula cha mifugo pamoja na mbolea.

SUA imeeleza pia kuwa mradi huo unatarajiwa kuchangia ajira na kusaidia wajasiriamali wanaojihusisha na usimamizi wa taka, uzalishaji wa chakula cha mifugo na usambazaji wa mbolea za kikaboni.

Maganda ya Mpunga Yageuka Nishati

Maganda ya mpunga ni mfano mwingine wa mabaki yanayoweza kugeuzwa kuwa bidhaa.

Tanzania imekuwa ikichunguza teknolojia ya kutumia maganda hayo kutengeneza mkaa mbadala na briquettes, hatua inayoweza kutoa malighafi kwa biashara za nishati huku ikipunguza utegemezi wa kuni na mkaa wa kawaida.

Katika mradi uliotekelezwa kwa ushirikiano wa Serikali ya Japan, UNIDO, SIDO, Chuo Kikuu cha Nelson Mandela na kampuni ya E-Square, baadhi ya biashara ndogo zilipatiwa mashine na mafunzo ya kutengeneza nishati mbadala kutokana na maganda ya mpunga.

Mkurugenzi wa Teknolojia na Maendeleo ya Viwanda wa SIDO, Mhandisi Kalumuna Benedicto, alieleza kuwa upatikanaji mkubwa wa maganda ya mpunga unaweza kutoa fursa kwa wajasiriamali kupata malighafi kwa gharama nafuu na kujenga biashara zinazozalisha ajira.

Mradi huo ulihusisha mikoa ya Morogoro, Mbeya na Shinyanga, ambako biashara ndogo zilipokea mashine na mafunzo.

Kwa mujibu wa taarifa hiyo, baadhi ya kampuni zilianza uzalishaji wa kibiashara baada ya mafunzo, huku shule zikitajwa miongoni mwa wateja wa bidhaa hizo.

Mfano huo unaonyesha jambo moja muhimu: teknolojia pekee haitoshi.

Baada ya kuzalisha bidhaa, biashara inahitaji pia soko.

Vijana Katika Mnyororo Mpya wa Ajira

Kuongezeka kwa matumizi ya mabaki ya kilimo kunaweza kuunda nafasi za biashara na ajira ambazo hazihitaji mtu kuwa mkulima moja kwa moja.

Vijana wanaweza kushiriki katika ukusanyaji wa mabaki, usafirishaji, utengenezaji na uendeshaji wa mashine, usindikaji, ufungashaji, masoko na usambazaji.

Katika mradi wa SUA, kwa mfano, matumizi ya teknolojia ya Black Soldier Fly yanaelezwa kuwa yanaweza kusaidia kuunda ajira za kijani na kuchochea shughuli za kiuchumi kwa wajasiriamali wanaohusika katika usimamizi wa taka, uzalishaji wa chakula cha mifugo na mbolea.

Hii ina maana kwamba fursa inaweza kuanzia kwenye hatua rahisi ya kukusanya malighafi na kuendelea hadi kwenye uzalishaji wa bidhaa zenye thamani zaidi.

Kwa baadhi ya wajasiriamali, biashara inaweza kuanzia kwenye malighafi ambayo tayari ipo katika maeneo ya kilimo na vituo vya usindikaji, badala ya kutegemea malighafi kutoka nje ya nchi.

Changamoto Iko Kwenye Ukusanyaji

Pamoja na fursa hizo, sekta hii inakabiliwa na changamoto zinazoweza kuamua kama biashara itafanikiwa.

Kubwa ni ukusanyaji.

Mabaki yanayotoka viwandani au vituo vya usindikaji huwa yamekusanyika sehemu moja na hivyo kuwa rahisi kuyakusanya. Lakini mabua ya mahindi, majani ya mpunga na mabaki mengine yanayotawanyika kwenye mashamba mengi yanaweza kuongeza gharama za ukusanyaji, usafirishaji na uhifadhi.

Changamoto nyingine ni soko.

Bidhaa mpya kama nishati mbadala na bidhaa zinazotokana na taka zinahitaji watumiaji kuzifahamu, kuamini ubora wake na kuona thamani yake ikilinganishwa na bidhaa wanazotumia tayari.

Katika biashara ya mkaa mbadala uliotengenezwa kutokana na maganda ya mpunga, baadhi ya wazalishaji wameeleza kuwa uelewa wa walaji na upatikanaji wa masoko bado ni changamoto inayohitaji elimu na juhudi za ziada.

Kwa hiyo, ukuaji wa sekta hii hautategemea teknolojia pekee.

Utahitaji miundombinu ya ukusanyaji, usafirishaji na uhifadhi, mitaji, viwango vya ubora, utafiti wa kutosha na masoko ya uhakika.

Bila mifumo hiyo, malighafi inaweza kuendelea kupotea hata pale ambapo teknolojia ya kuibadilisha kuwa bidhaa ipo.

Thamani Mpya Baada ya Mavuno

Wazo kuu linalojitokeza ni kwamba thamani ya kilimo haiishii wakati zao kuu linapovunwa na kuuzwa.

Mabaki yake yanaweza kuendelea kuwa sehemu ya mnyororo mwingine wa uzalishaji na kutoa bidhaa kwa ajili ya kilimo, mifugo, nishati, ujenzi na viwanda vingine.

Kwa Tanzania yenye uzalishaji wa mazao mbalimbali, fursa hiyo inaweza kuunganisha wakulima, viwanda vya usindikaji, wajasiriamali, watafiti na taasisi za teknolojia.

Kinachohitajika ni kujenga mfumo unaounganisha malighafi, teknolojia na soko.

Kutoka kwenye maganda ya mpunga hadi masalia ya pamba, kutoka magunzi ya mahindi hadi mabaki ya kahawa na miwa, kile kinachoonekana kuwa mwisho wa mnyororo mmoja kinaweza kuwa mwanzo wa mnyororo mwingine wa biashara.

Hapo ndipo taka za kilimo zinapoacha kuwa mabaki na kuanza kuonekana kama malighafi—na thamani ya zao kuendelea hata baada ya mavuno.

Na Pilastus Nyaulingo

Kilimo Tanzania kinaingia katika hatua mpya, ambapo akili bandia (AI), teknolojia za simu na mifumo ya kidijitali vinaanza kubadili namna wakulima wanavyopata masoko, pembejeo, huduma za fedha na taarifa za uzalishaji, huku vijana wakitumia ujuzi wao kuibua biashara na suluhisho mpya ndani ya sekta hiyo.

Mabadiliko hayo yanaibua fursa kwa vijana wenye ujuzi wa teknolojia kuingia katika kilimo si kama wazalishaji pekee, bali pia kama wabunifu wa programu na huduma zinazolenga kutatua changamoto zinazowakabili wakulima katika mnyororo wa thamani.

Kupitia programu mbalimbali za ubunifu na uwezeshaji, kampuni changa zinaanza kutengeneza suluhisho zinazotumia teknolojia kuwasaidia wakulima kupata taarifa, masoko, mitaji na huduma za kitaalamu kwa urahisi zaidi.

Kilimo Chaanza Kutafuta Wabunifu wa Kidijitali

Katika Wiki ya Ubunifu Tanzania iliyofanyika Septemba 2026, Umoja wa Mataifa, Umoja wa Ulaya na washirika wao waliweka vijana na ubunifu wa kidijitali katikati ya mjadala kuhusu mabadiliko ya kilimo nchini.

Kikao hicho kilihusisha waanzilishi wa kampuni, viongozi wa Serikali na wabunifu vijana waliokuwa wakijadili namna teknolojia inavyoweza kusaidia kubadilisha mtazamo wa kilimo kutoka shughuli ya uzalishaji pekee kwenda kwenye biashara inayotumia maarifa, fedha, masoko na ubunifu.

Mjadala huo ulienda sambamba na kufunguliwa kwa programu ya Agritech4Tanzania Accelerator, inayolenga kusaidia kampuni za Tanzania zinazotengeneza suluhisho za kidijitali kwa wakulima wadogo.

Mpango huo unalenga kampuni zinazotumia teknolojia kutatua changamoto mbalimbali ndani ya mnyororo wa kilimo, ikiwamo upatikanaji wa fedha, masoko, pembejeo na ushauri wa kitaalamu.

Kampuni zitakazochaguliwa zinatarajiwa kupata mafunzo ya kitaalamu, ushauri wa biashara, maandalizi ya kuvutia wawekezaji na fursa za kuunganishwa na mitaji, huku kampuni tatu zitakazokidhi vigezo zikitajwa kuwa zinaweza kupata ruzuku maalumu.

Teknolojia Yageuka Fursa Kibiashara

Moja ya maeneo yanayochochea mabadiliko haya ni matumizi ya taarifa za kilimo katika kutengeneza huduma zinazolenga mahitaji ya wakulima.

Taarifa kuhusu uzalishaji, masoko, hali ya hewa na mahitaji ya wakulima zinaweza kusaidia kampuni kubuni huduma zinazowawezesha wakulima kufanya maamuzi bora kuhusu uzalishaji na biashara.

Umoja wa Ulaya kupitia Data for Digital Agriculture Transformation in Tanzania (D4DAT) umeeleza kuwa taarifa za kilimo Tanzania kwa muda mrefu zimekuwa zikikusanywa na taasisi mbalimbali, hali inayofanya uunganishaji na matumizi yake kuwa changamoto.

Jose-Luis Gonzalez, anayewakilisha Umoja wa Ulaya nchini Tanzania, amesema kuna umuhimu wa kuboresha matumizi ya taarifa hizo ili ziweze kusaidia ubunifu na huduma mpya.

D4DAT unaotekelezwa kwa ushirikiano wa Serikali, Umoja wa Ulaya, mashirika ya Umoja wa Mataifa na wadau wengine wa maendeleo, unalenga kuimarisha matumizi ya teknolojia katika kilimo na kuwezesha huduma za kidijitali kuwafikia wakulima wadogo, wanawake na vijana.

Mpango huo ulizinduliwa mwaka 2024 ukiwa na thamani ya dola milioni tatu na ukalenga kutumia teknolojia za kidijitali kuongeza tija, ustahimilivu wa jamii za vijijini, upatikanaji wa taarifa na masoko.

Awamu ya awali ilielekezwa katika mikoa ya Dodoma, Kigoma, Ruvuma na Manyara.

Kupitia D4DAT, Agritech4Tanzania Accelerator inalenga kusaidia kampuni za ndani kuboresha bidhaa zao, kuongeza uwezo wa kibiashara na kutafuta mitaji ya kukuza huduma zinazotumia teknolojia katika kilimo.

AI Yaanza Kutumika Kutatua Changamoto za Kilimo

Mwelekeo huo unaonekana pia katika shughuli za vijana wanaoshiriki mashindano ya ubunifu wa teknolojia.

Nchini Tanzania, Benki ya NMB kwa kushirikiana na Taasisi ya Afrika ya Sayansi na Teknolojia ya Nelson Mandela (NM-AIST) iliandaa AgriFin Hackathon 2026 mjini Arusha kuanzia Septemba 21 hadi 25, ambapo wataalamu 20 walikusanyika kutengeneza suluhisho za kidijitali zinazolenga changamoto za kilimo.

Washiriki walitumia AI na teknolojia nyingine kutafuta namna ya kuboresha upatikanaji wa huduma za fedha na kuongeza tija katika kilimo.

Hatua hiyo inaonyesha kuwa taasisi za fedha nazo zinaanza kutazama teknolojia kama sehemu ya kutatua changamoto zinazozuia wakulima kupata huduma.

Ikiwa teknolojia inaweza kusaidia taasisi kuelewa mahitaji ya mkulima na mazingira ya uzalishaji, inaweza kusaidia kujenga huduma zinazolenga zaidi mahitaji halisi ya mteja wa kilimo.

Hata hivyo, matumizi hayo yanahitaji mifumo madhubuti ya ulinzi wa taarifa binafsi ili teknolojia isije ikawa chanzo cha hatari mpya kwa wakulima.

Vijana Watakiwa Kuona Kilimo Kama Biashara

Mjadala wa teknolojia unakuja wakati ambapo wadau wanataka kubadilisha pia namna vijana wanavyokitazama kilimo.

Katika kikao cha Wiki ya Ubunifu kilichoendeshwa chini ya kaulimbiu “Youth Making the Big Bet in Agribusiness,” washiriki walijadili umuhimu wa maarifa, fedha na teknolojia katika kukifanya kilimo kuwa eneo la biashara na ubunifu.

Mratibu Mkazi wa Umoja wa Mataifa nchini Tanzania, Susan Ngongi Namondo, alisisitiza kuwa kilimo kina umuhimu mkubwa kwa maendeleo ya Tanzania kwa sababu sehemu kubwa ya Watanzania hupata kipato kupitia sekta hiyo.

Mtazamo huu unaweza kubadilisha aina ya fursa ambazo kijana anaziona ndani ya kilimo.

Badala ya kuingia shambani pekee kama mkulima, kijana mwenye ujuzi wa TEHAMA anaweza kujikita katika kutengeneza programu za masoko, mifumo ya ushauri wa kilimo, huduma za malipo, mifumo ya ufuatiliaji wa mazao au majukwaa yanayowaunganisha wakulima na wanunuzi.

Kwa namna hiyo, kilimo kinaweza kuunda ajira si tu kwa wanaozalisha mazao, bali pia kwa wataalamu wanaojenga huduma zinazounga mkono mnyororo mzima wa thamani.

Changamoto Bado ni Kumfikia Mkulima Mdogo

Pamoja na fursa hizo, bado kuna swali la msingi kuhusu nani atanufaika na mapinduzi haya ya teknolojia.

Programu inaweza kuwa nzuri lakini ikashindwa kumsaidia mkulima ambaye hana simu yenye uwezo wa kutumia huduma hiyo, hana intaneti ya uhakika au hawezi kumudu gharama ya huduma.

Kwa hiyo, kampuni za teknolojia ya kilimo zinahitaji kutengeneza huduma rahisi, nafuu na zinazoweza kufanya kazi katika mazingira halisi ya wakulima, badala ya kujenga mifumo inayofanya kazi vizuri kwenye kompyuta lakini haifikii mashambani.

Changamoto nyingine ni kuhakikisha wakulima wanaelewa na kuamini huduma hizo. Kadri huduma za kidijitali zinavyohusisha fedha na taarifa binafsi, ndivyo umuhimu wa uwazi na ulinzi wa taarifa unavyoongezeka.

Fursa Mpya kwa Vijana wa TEHAMA

Kwa vijana wa Tanzania wenye ujuzi wa programu, AI, data science, graphic design, mobile applications na biashara, kilimo kinaweza kuwa moja ya maeneo mapya ya kutengeneza bidhaa na huduma.

Fursa hiyo haimaanishi kwamba kila kijana lazima awe mkulima, bali kwamba ujuzi wa teknolojia unaweza kutumika kutatua matatizo yaliyopo ndani ya sekta ya kilimo.

Kuanzia mfumo wa kumsaidia mkulima kupata mnunuzi hadi programu inayompa taarifa za bei, hali ya hewa au huduma za kifedha, nafasi ya ubunifu ipo katika hatua nyingi za mnyororo wa thamani.

Kwa kuwepo kwa programu kama Agritech4Tanzania Accelerator, vijana na kampuni za ndani wanapata fursa ya kuendeleza mawazo yao kuwa bidhaa na huduma zinazoweza kutumika kibiashara.

Maombi ya mpango huo wa 2026 yalifunguliwa hadi Septemba 30, huku programu ikiwa inalenga kusaidia kampuni kuboresha bidhaa zao, kuongeza uwezo wa kibiashara na kutafuta mitaji ya kukuza huduma zao.

Hii inaonyesha kuwa mjadala wa teknolojia na kilimo hauishii kwenye mikutano pekee, bali unaanza kupewa mifumo ya kuwasaidia wabunifu kugeuza mawazo yao kuwa biashara.

Kilimo Chafungua Milango kwa Teknolojia

Tanzania inapojenga uchumi wa kidijitali, kilimo kinaweza kuwa moja ya maeneo ambayo teknolojia itaonekana moja kwa moja katika maisha ya wananchi.

AI, simu janja, mifumo ya malipo, majukwaa ya masoko na programu za ushauri zinaweza kuunganishwa ili kujenga huduma zinazomsaidia mkulima kuanzia kabla ya kupanda hadi baada ya kuvuna.

Mafanikio ya mabadiliko hayo yatategemea uwezo wa kuunganisha teknolojia na mahitaji halisi ya mkulima, pamoja na kujenga mazingira yanayowezesha vijana na kampuni za ndani kushiriki katika kutengeneza suluhisho.

Kwa hiyo, kizazi kipya cha vijana hakihitaji kuiona sekta ya kilimo kama eneo linalohitaji nguvu kazi pekee, bali pia kama soko la maarifa, ubunifu na teknolojia.

Kadri Serikali, taasisi za fedha, mashirika ya maendeleo, vyuo na sekta binafsi zinavyoendelea kujenga mazingira ya ubunifu, nafasi ya vijana katika kilimo inaweza kupanuka kutoka kuwa wazalishaji hadi kuwa watengenezaji wa mifumo na huduma zinazobadilisha namna sekta hiyo inavyofanya kazi.

Hapo ndipo kilimo cha Tanzania kinaweza kuunganisha uzalishaji, teknolojia, mitaji na masoko katika mfumo wa biashara unaoendana na uchumi wa kidijitali.

Na Abel Mwakingwe

Wananchi wa Wilaya ya Nkansi na Manispaa ya Sumbawanga wanatarajiwa kupata huduma bora zaidi za afya baada ya Zahanati za Chala na King’ombe kupatiwa vifaa tiba vyenye thamani ya jumla ya Sh milioni 312.

Zahanati ya Chala imepokea vifaa vyenye thamani ya Sh milioni 267, huku Zahanati ya King’ombe katika Manispaa ya Sumbawanga ikipokea vifaa vya Sh milioni 45.

Akizungumza wakati wa makabidhiano hayo, Mbunge wa Viti Maalum Mkoa wa Rukwa, Jacqueline Mzindakaya, alisema vifaa hivyo vitaongeza uwezo wa zahanati hizo kutoa huduma za uchunguzi na matibabu, hususan kwa wanawake wajawazito na watoto.

“Miongoni mwa faida kubwa ya vifaa hivi ni kusaidia kuimarisha utoaji wa huduma za afya kwa wananchi pamoja na kupunguza vifo vya wanawake wajawazito na watoto,” alisema Mzindakaya.

Vifaa hivyo vilivyotolewa kupitia mgao wa Mradi wa TCHMP vinajumuisha mashine za kidijitali za kupima shinikizo la damu, vifaa vya kufuatilia mapigo ya moyo wa mtoto tumboni, mashine za kufuatilia hali ya wagonjwa, vifaa vya kusaidia kujifungua, viti vya magurudumu, friji za kuhifadhia dawa na vitanda vya kujifungulia.

Mzindakaya aliishukuru Serikali kwa kupeleka vifaa hivyo, akisema vitasaidia kupunguza changamoto ya upungufu wa vifaa tiba na kuboresha mazingira ya utoaji wa huduma katika zahanati hizo.

Vifaa hivyo vinatarajiwa kuongeza ufanisi wa huduma za afya, hasa kwa wanawake wajawazito na watoto wanaofika katika vituo hivyo.

Na Iddy Mziray, Songea

Wazee mkoani Ruvuma wameiomba Serikali kuhakikisha haki zao zinatekelezwa, ikiwamo kupata matibabu bure na kipaumbele hospitalini, kulipwa pensheni kwa wakati na kulindwa dhidi ya unyanyasaji.

Wazee hao walitoa kilio hicho wakati wa maadhimisho ya Siku ya Wazee Duniani yaliyofanyika Kata ya Lizaboni, Songea, ambapo walifanya maandamano mafupi kutoka Shule ya Msingi Kiblangoma hadi eneo la maadhimisho.

Miongoni mwa kero walizowasilisha kwa Meya wa Manispaa ya Songea, Abraham Mbunda, ni kuchelewa kwa pensheni, foleni ndefu hospitalini na ukosefu wa fursa za mikopo na misaada ya kuwawezesha kujitegemea.

“Kuna wazee tumefanya kazi miaka 30 lakini pensheni yetu inachelewa miezi mitatu hadi sita. Tunakula nini?” alihoji mmoja wa wazee.

Waliomba pia kuwepo kwa dirisha maalum la huduma za afya kwa wazee ili waweze kupata matibabu kwa urahisi na bila kusubiri muda mrefu.

Akijibu maombi hayo, Meya Mbunda alisema Manispaa itahakikisha wazee wanapewa kipaumbele katika vituo vya afya na kuahidi kufuatilia suala la malipo ya pensheni.

“Tutahakikisha wazee wote wanapata kipaumbele kwenye vituo vyetu vya afya,” alisema Mbunda.

Mbunda aliahidi pia kufikisha kero hizo katika Baraza la Madiwani na kwa Mkuu wa Mkoa kwa ajili ya hatua zaidi.

Na Cartace Ngajiro – Tanga

Uwekezaji uliofanyika katika Bandari ya Tanga umeongeza shughuli za bandari hiyo na kufungua fursa mbalimbali kwa wananchi, huku ukichangia kukuza mnyororo wa thamani na kuongeza mchango wa bandari katika maendeleo ya Mkoa wa Tanga na taifa kwa ujumla.

Hayo yameelezwa na Mkuu wa Wilaya ya Kondoa, Fatma Almas Nyangasa, wakati yeye pamoja na madiwani wa Halmashauri ya Wilaya ya Kondoa walipotembelea Bandari ya Tanga kwa lengo la kujifunza na kutazama fursa zinazopatikana katika Mkoa wa Tanga.

Nyangasa alisema uwekezaji huo unaendelea kuleta manufaa kwa wananchi na taifa kwa ujumla, huku akipongeza Serikali kwa hatua zilizochukuliwa katika kuendeleza bandari hiyo.

“Tunampongeza Rais wetu kwa dhamira yake ya dhati ya kuwekeza katika Bandari ya Tanga na kuifanya bandari hii kufanya mambo makubwa yenye manufaa kwa taifa,” alisema Nyangasa.

Aidha, aliipongeza Menejimenti ya Bandari ya Tanga kwa usimamizi wa shughuli za bandari, akisema ufanisi huo umechangia kuongezeka kwa shehena na mapato.

Akitoa maelezo kuhusu maendeleo ya Bandari ya Tanga, Meneja wa Bandari hiyo, Salehe Mbega, alisema uwekezaji wenye thamani ya Sh bilioni 429.1 umewezesha kuongezeka kwa idadi ya meli zinazohudumiwa kutoka 100 hadi 616 kwa mwaka.

Kwa mujibu wa Mbega, uwekezaji huo pia umeongeza uwezo wa bandari kuhudumia shehena kutoka tani 400,000 hadi tani 2,170,000 kwa mwaka.

Ongezeko la meli na shehena limepanua shughuli zinazofanyika bandarini na hivyo kuongeza fursa kwa wananchi katika sekta mbalimbali zinazohusiana na huduma za bandari, biashara na usafirishaji.

Mbega alisema hali hiyo pia imeendelea kukuza mnyororo wa thamani unaozunguka Bandari ya Tanga, na kuongeza mchango wake katika uchumi wa Mkoa wa Tanga na taifa kwa ujumla.

Na Grace Mwakalinga

WAZIRI wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Patrobas Katambi, ametakiwa kuchukua hatua za haraka kumaliza mgogoro wa madereva wa mabasi na malori, huku akitakiwa kuitisha mazungumzo na wadau wa sekta hiyo ili kurejesha huduma za usafiri nchini.

Wito huo umetolewa na Waziri Kivuli wa Mambo ya Ndani wa ACT Wazalendo, Naggy Kaboyoka, aliyesema Serikali inapaswa kusitisha kwa muda utekelezaji wa mfumo wa pointi 15 kwenye leseni za madereva na kuzungumza nao kabla ya kuendelea na utekelezaji wake.

Kaboyoka alisema madereva wana hofu kuwa mfumo huo unaweza kusababisha kupoteza pointi kwenye leseni zao na hatimaye kuathiri ajira zao.

Alisema mgogoro huo pia umechangiwa na mabadiliko ya mara kwa mara ya kanuni za usafirishaji pamoja na kutoshirikishwa kwa madereva na wadau wengine katika maamuzi yanayowahusu.

Kwa mujibu wa ACT Wazalendo, mgomo huo umeathiri huduma za usafiri na kuwaweka wananchi katika mazingira magumu, wakiwemo wanafunzi, wafanyabiashara, wagonjwa na wasafiri wanaotegemea mabasi na malori.

Wakati huo huo, Katambi amechukua hatua kuhusu mfumo huo kwa kuagiza usitishwe na kueleza kuwa tathmini inapaswa kufanyika, ikiwemo kuzingatia maoni ya wadau.

Katambi pia amewataka madereva kuwa watulivu, huku akisisitiza kuwa hakuna dereva anayepaswa kukatwa pointi kinyume na maelekezo yaliyotolewa.

ACT Wazalendo imesisitiza umuhimu wa Serikali kuhusisha madereva, waajiri na wadau wengine katika mazungumzo ili kupata suluhisho la changamoto zinazolikabili sekta ya usafirishaji na kurejesha huduma za usafiri nchini.