Kusini Kwetu

Na Pilastus Nyaulingo

Kwa miaka mingi, majina ya mabasi kama Scandinavia Express, Sumry, Hood, Royal Coach, Ngorika na Dar Express yalikuwa sehemu ya maisha ya wasafiri wa Tanzania.

Mabasi hayo hayakuwa vyombo vya usafiri pekee, bali yalikuwa chapa zilizojenga uaminifu kwa abiria kupitia huduma, muonekano, kasi na ubora wa magari yaliyokuwa yakitumika katika safari za masafa marefu.

Hata hivyo, soko la usafiri wa barabara limebadilika kwa kiasi kikubwa. Katika miaka ya hivi karibuni, wazalishaji kutoka China wameongeza ushindani katika soko la Tanzania kwa kuleta mabasi na malori ambayo waendeshaji wengi wanayatazama kwa kuzingatia gharama za ununuzi, matumizi ya mafuta, upatikanaji wa vipuri na gharama za matengenezo.

Mabadiliko hayo hayamaanishi kuwa magari ya Ulaya yamepoteza thamani kabisa. Badala yake, yameleta aina mpya ya ushindani ambapo mfanyabiashara analazimika kuangalia zaidi hesabu za biashara kabla ya kuamua gari analotaka kununua.

Bei ya Gari Yawa Kigezo cha Kwanza

Katibu Mkuu wa Chama cha Wamiliki wa Mabasi Tanzania (TABOA), Priscus, anasema gharama za ununuzi zimekuwa miongoni mwa sababu zinazowafanya waendeshaji wengi kuangalia magari ya China.

Kwa mujibu wa maelezo yake yaliyonukuliwa na gazeti la The Citizen, basi la kifahari lenye body ya Marcopolo na injini ya Scania linaweza kufikia gharama ya takribani Sh1.2 bilioni, wakati basi la China lenye body, injini na vifaa vingine linaweza kugharimu kati ya Sh400 milioni na Sh500 milioni.

Tofauti hiyo ya mtaji ina maana kubwa kwa mfanyabiashara anayehitaji kuongeza idadi ya mabasi katika kampuni yake.

Badala ya kutumia zaidi ya Sh1 bilioni kununua gari moja, gharama ya chini inaweza kumpa uwezo wa kuanza na magari mengi zaidi au kubaki na mtaji wa kuendesha biashara, kulipa wafanyakazi, mafuta, bima na matengenezo.

Hapo ndipo ushindani wa magari ya China unapopata nguvu katika soko la Tanzania.

TABOA: Mfanyabiashara Anaangalia Gharama za Biashara

Priscus anasema waendeshaji wa mabasi hawaangalii uimara wa gari pekee, bali pia gharama za uendeshaji na uwezo wa gari kumrudishia mfanyabiashara fedha alizowekeza.

Hii inaonyesha mabadiliko katika namna biashara ya usafiri inavyopimwa.

Gari linaweza kuwa na historia nzuri ya kudumu kwa miaka mingi, lakini kama vipuri vyake ni ghali, matumizi yake ya mafuta ni makubwa au matengenezo yanahitaji fedha nyingi, mfanyabiashara anaweza kuamua kutumia chaguo jingine lenye gharama ndogo.

Kwa hiyo, bei ya kununua gari ni sehemu moja tu ya hesabu. Kinachofuata ni gharama ya kulifanya liendelee kufanya kazi kila siku.

Vipuri Vyageuka Sehemu ya Ushindani

Katika biashara ya mabasi na malori, gari likikaa gereji kwa muda mrefu linapoteza uwezo wa kuzalisha mapato.

Hii ndiyo sababu upatikanaji wa vipuri umeanza kuwa sehemu muhimu ya maamuzi ya waendeshaji.

Mwenyekiti wa Chama cha Wamiliki wa Malori Tanzania (TAMSTOA), Shaban Chuki, anasema malori ya Ulaya kama Scania bado yana wafuasi kwa sababu ya uimara wake, lakini gharama na upatikanaji wa vipuri vinaweza kuwa changamoto kwa baadhi ya waendeshaji.

Kwa upande mwingine, amesema baadhi ya malori ya China yana mvuto kutokana na bei nafuu ya ununuzi na upatikanaji wa vipuri katika maeneo mbalimbali nchini.

Hili ni muhimu kwa kampuni zinazofanya safari ndefu kwa sababu uharibifu wa gari unaweza kutokea mbali na Dar es Salaam.

Ikiwa kipuri kinapatikana kwa urahisi katika mji mwingine, muda wa gari kukaa nje ya kazi unaweza kupungua.

Malori ya Ulaya Bado Yana Nguvu Kwenye Uimara

Pamoja na ongezeko la magari kutoka China, Chuki anasema baadhi ya wamiliki wa malori bado wanapendelea chapa za Ulaya kwa sababu ya uimara na thamani yake wakati wa kuuza.

Kwa mfano, lori aina ya Scania lililotunzwa vizuri linaweza kuendelea kufanya kazi kwa miaka mingi na pia kuwa na thamani nzuri katika soko la magari yaliyotumika.

Hii inaonyesha kuwa ushindani haujaishia kwenye bei ya gari jipya.

Mfanyabiashara anaweza kuangalia maisha ya gari, gharama za matengenezo, thamani yake baada ya miaka kadhaa na uwezo wa kupata mnunuzi endapo ataamua kuliuza.

Kwa hiyo, gari la bei nafuu si lazima liwe chaguo la kila mfanyabiashara ikiwa biashara yake inahitaji uimara wa muda mrefu au thamani kubwa ya mauzo ya baadaye.

Yutong Yaongeza Nguvu Tanzania

Mabadiliko ya soko yanaonekana pia kupitia ukuaji wa kampuni za China kama Yutong.

Meneja wa Yutong Tanzania, Godwin Lang, anasema takribani mabasi 2,600 ya kampuni hiyo yanafanya kazi Tanzania, huku karibu mabasi 500 zaidi yakifikishwa nchini kila mwaka.

Kampuni hiyo imekadiria kuwa ilikuwa na takribani asilimia 63 ya soko la mabasi ya safari za mikoani na masafa marefu Tanzania mwaka 2025.

Takwimu hizo zinaonyesha ukubwa wa mabadiliko yanayotokea katika soko la mabasi.

Kampuni za China hazishindani tena kwa bei pekee. Zinaingia pia katika maeneo ya huduma baada ya mauzo, upatikanaji wa vipuri, mafunzo ya madereva na mafundi, pamoja na teknolojia za kupunguza matumizi ya mafuta.

Huduma Baada ya Mauzo Yawa Muhimu

Kwa mfanyabiashara wa usafiri, kununua gari ni mwanzo wa uhusiano na mtengenezaji.

Kinachofuata ni kupata huduma pale gari linapoharibika.

Yutong Tanzania imesema ina kituo cha huduma Dar es Salaam chenye zaidi ya aina 2,000 za vipuri muhimu, pamoja na vituo vingine vya huduma nchini.

Kampuni hiyo pia imeeleza kuwa inaendelea kutoa mafunzo kwa madereva, mafundi na wataalamu wa matengenezo.

Mfumo huo unaongeza ushindani kwa sababu waendeshaji hawahitaji tu gari linalonunulika kwa bei nafuu; wanahitaji pia gari linaloweza kurejea barabarani haraka linapopata tatizo.

Teknolojia Yaanza Kuingia Zaidi Kwenye Usafiri

Ushindani wa magari ya kisasa pia umeanza kuhamia kwenye teknolojia.

Baadhi ya watengenezaji wa China wamekuwa wakitumia mifumo inayolenga kupunguza matumizi ya mafuta, kuboresha usalama na kuongeza ufanisi wa magari.

Kwa kampuni za mabasi, matumizi ya mafuta ni gharama kubwa inayojirudia kila siku. Hivyo, tofauti ndogo katika matumizi ya mafuta inaweza kuwa na maana kubwa baada ya gari kufanya safari nyingi kwa mwaka.

Hii ndiyo sababu teknolojia ya injini, mfumo wa mafuta, usalama na matengenezo inazidi kuwa sehemu ya maamuzi ya wafanyabiashara.

China Yaangalia Uwezekano wa Kuunganisha Mabasi Tanzania

Mabadiliko yanaweza kwenda hatua nyingine zaidi.

Yutong Tanzania imesema inafanya upembuzi yakinifu kuhusu uwezekano wa kuanzisha mradi wa kuunganisha mabasi nchini kwa kutumia mfumo wa knock-down assembly.

Kwa sasa hakuna uamuzi wa mwisho kuhusu uwekezaji huo, eneo au muda wa kuanza, kwa sababu kampuni bado inachunguza masuala kama sera za viwanda, kodi, mahitaji ya soko, mnyororo wa ugavi na uwezekano wa kibiashara.

Iwapo mpango huo utaendelea hadi utekelezaji, unaweza kuleta mjadala mpya kuhusu nafasi ya Tanzania katika mnyororo wa uzalishaji wa magari.

Badala ya kuagiza magari yaliyokamilika pekee, nchi inaweza kupata nafasi katika shughuli za kuunganisha magari, huduma za kiufundi, mafunzo na ugavi wa baadhi ya vifaa.

Ajira na Ujuzi Vinaweza Kuongezeka

Sekta ya magari inapokua, mahitaji ya mafundi, wataalamu wa umeme wa magari, wataalamu wa mifumo ya kisasa, wahudumu wa huduma baada ya mauzo na wataalamu wa usimamizi wa magari pia yanaweza kuongezeka.

Hii ni fursa inayoweza kuwa muhimu kwa vijana wanaosoma ufundi na teknolojia.

Ikiwa uwekezaji wa kuunganisha magari utafanikiwa, mahitaji ya wafanyakazi wenye ujuzi yanaweza kuwa sehemu ya mnyororo mpya wa thamani.

Hata hivyo, hilo litategemea kiwango cha uzalishaji, aina ya teknolojia itakayotumika na kiasi cha shughuli kitakachofanyika ndani ya Tanzania.

Biashara ya Malori Yaangalia Gharama kwa Karibu

Kwa upande wa malori, Chuki amesema wamiliki wanaendelea kulinganisha uimara wa magari ya Ulaya na gharama nafuu za magari ya China.

Hii ni hesabu ambayo imekuwa muhimu zaidi kutokana na gharama za mafuta, matengenezo, vipuri na changamoto za safari za masafa marefu.

Malori yanayotumika kusafirisha mizigo kati ya mikoa au kuvuka mipaka yanahitaji kufanya kazi kwa muda mrefu bila kusimama.

Kwa hiyo, gari linaloweza kupunguza muda wa kukaa gereji linaweza kuwa na thamani kubwa kwa mfanyabiashara, hata kama bei yake ya kununua si ndogo zaidi.

Soko Lawalazimisha Watengenezaji Kushindana Zaidi

Ushindani wa China na Ulaya katika soko la Tanzania na Afrika kwa ujumla unaongeza mambo ambayo watengenezaji na waendeshaji wanapaswa kuyazingatia.

Watengenezaji wanapaswa kuangalia bei, ubora, usalama, matumizi ya mafuta, huduma baada ya mauzo na upatikanaji wa vipuri.

Kwa upande wa waendeshaji, ushindani unawapa nafasi ya kulinganisha bidhaa nyingi zaidi kabla ya kufanya uamuzi wa uwekezaji.

Ushindani huo pia unaweka shinikizo kwa wazalishaji kuendelea kuboresha magari yao kulingana na mazingira ya barabara na mahitaji ya soko la Afrika.

Malori ya China Yaongeze Uimara

Chuki amesema changamoto ambayo baadhi ya waendeshaji wamekuwa wakiieleza kwa watengenezaji wa China ni haja ya kuendelea kuboresha uimara wa magari yao.

Kwa mujibu wa maelezo yake, waendeshaji wanahitaji magari yanayoweza kuchanganya gharama nafuu za ununuzi na matengenezo pamoja na uwezo wa kustahimili barabara, mizigo mizito na safari ndefu.

Hii inaweza kuwa moja ya maeneo yatakayoamua mwelekeo wa ushindani katika miaka ijayo.

Ikiwa watengenezaji wa China wataendelea kuboresha uimara huku wakibaki na bei zinazowavutia wafanyabiashara, ushindani katika soko la Tanzania unaweza kuongezeka zaidi.

Tanzania Yaingia Kwenye Soko Jipya la Usafiri

Mabadiliko ya soko la mabasi na malori yanaonyesha kuwa biashara ya usafiri Tanzania haitegemei tena jina la chapa pekee.

Mfanyabiashara wa sasa anaangalia hesabu nzima: bei ya gari, mafuta, vipuri, matengenezo, muda wa gari kufanya kazi, thamani ya kuuza na huduma baada ya mauzo.

Magari ya China yameleta ushindani mpya katika mfumo huo, wakati magari ya Ulaya yanaendelea kuwa na nafasi kutokana na sifa zake za uimara na thamani ya muda mrefu.

Kwa hiyo, kinachotokea sasa si mwisho wa magari ya Ulaya wala ushindi wa moja kwa moja wa magari ya China. Ni mabadiliko ya soko ambapo kila mtengenezaji analazimika kuthibitisha thamani ya bidhaa yake kwa mfanyabiashara.

Mwisho wa Safari Ni Biashara

Katika biashara ya usafirishaji, gari si chombo cha kuonekana tu barabarani; ni mtaji unaotakiwa kuzalisha mapato.

Ndiyo maana bei ya kununua, gharama ya kulihudumia na uwezo wake wa kufanya kazi kwa muda mrefu vinaendelea kuwa vigezo muhimu.

Tanzania inapopanua biashara, usafirishaji wa abiria na mizigo, ushindani wa magari utaendelea kuwa sehemu ya uchumi huo.

Katika ushindani huo, bei, ubora, usalama, upatikanaji wa vipuri, teknolojia na huduma baada ya mauzo vinaendelea kuwa miongoni mwa mambo yanayoweza kuamua uhusiano wa watengenezaji na soko la Tanzania.

Na Abel Mwakingwe

SERIKALI imeanza kuhakikisha watu wenye ulemavu, hususan wasioona, wanapata taarifa za tahadhari na maandalizi ya kukabiliana na mvua za El Niño zinazotarajiwa kuanza kuathiri maeneo mbalimbali nchini kuanzia Oktoba mwaka huu.

Hatua hiyo imechukuliwa na Ofisi ya Waziri Mkuu kupitia Idara ya Menejimenti ya Maafa kwa kushirikiana na Kitengo cha Huduma kwa Watu Wenye Ulemavu, kwa kuandaa vipeperushi vya Nukta Nundu (Braille) vyenye maelekezo kuhusu hatua za kuchukua kabla na wakati wa mvua hizo.

Naibu Waziri wa Ofisi ya Waziri Mkuu, Sera, Bunge, Uratibu na Wenye Ulemavu, Ummy Nderiananga, amesema hatua hiyo inalenga kuhakikisha ujumbe wa tahadhari unawafikia wananchi wote bila kujali mahitaji yao.

Nderiananga alitoa kauli hiyo hivi karibuni jijini Dodoma, alipokutana na viongozi wa Shirikisho la Vyama vya Watu Wenye Ulemavu Tanzania (SHIVYAWATA), Chama cha Wasioona Mkoa wa Dodoma pamoja na wanahabari kwa ajili ya kuhakiki usahihi na ufasaha wa maudhui yaliyowekwa kwenye vipeperushi hivyo.

Amesema Serikali ina wajibu wa kuhakikisha taarifa kuhusu majanga, tahadhari na namna ya kujikinga zinapatikana katika mifumo inayoweza kufikiwa na makundi mbalimbali ya wananchi, wakiwemo watu wenye ulemavu.

Kwa upande wao, SHIVYAWATA na wawakilishi wa watu wasioona walishiriki katika mchakato wa kuhakiki maudhui ya vipeperushi hivyo, hatua inayolenga kuhakikisha taarifa zinazotolewa zinaeleweka na zinaendana na mahitaji ya watu wenye ulemavu wa kuona.

Mvua za El Niño zinatarajiwa kuanza kuathiri maeneo mbalimbali nchini kuanzia Oktoba 2026, huku Serikali ikiwa imeweka mpango wa maandalizi na kukabiliana na madhara yanayoweza kujitokeza.

Tayari Ofisi ya Waziri Mkuu imetoa maelekezo kwa taasisi na mamlaka mbalimbali kutambua maeneo hatarishi na kuchukua hatua za mapema ili kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mvua hizo.

Na Andrea Mlwafu

WANANCHI wanaoishi katika vijiji vyenye misitu ya hifadhi wameanza kunufaika na fursa za kiuchumi zinazotokana na biashara ya kaboni, huku mapato hayo yakisaidia kugharamia shughuli za maendeleo ya jamii na kuimarisha uhifadhi wa misitu.

Akizungumzia uzoefu wa Wilaya ya Tanganyika, Afisa Misitu wa Halmashauri hiyo, Bruno Mwaisaka, amesema wilaya hiyo imepokea zaidi ya Shilingi bilioni 34 kutokana na biashara ya kaboni.

Kwa mujibu wa Mwaisaka, mapato hayo yamechangia shughuli mbalimbali za maendeleo ya jamii, ikiwemo ujenzi wa shule na vituo vya afya, pamoja na kutoa ajira za muda kwa wananchi.

Mafanikio hayo yameelezwa katika mafunzo yaliyowakutanisha maafisa na wananchi kutoka maeneo ya Tanganyika, Mbulu, Mvomero, Mwanga na Korogwe, yaliyolenga kuwawezesha jamii kuelewa namna ya kushiriki na kunufaika na biashara ya kaboni.

Mafunzo hayo yamefanyika kupitia Mradi wa Tathmini ya Mapato ya Kaboni kama Njia Endelevu ya Uwezeshaji Kifedha katika Uhifadhi na Usimamizi wa Misitu ya Jamii Tanzania, unaotekelezwa na Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA).

Washiriki wa mafunzo hayo walitoka katika vijiji ambavyo tayari vinanufaika na biashara ya kaboni pamoja na vile ambavyo bado havijaanza kupata mapato hayo, ili kujifunza vigezo na taratibu zinazohitajika katika kushiriki katika biashara hiyo.

Mwananchi kutoka Mvomero, Mwanangao Msanya, amesema mafunzo hayo yamewaongezea uelewa kuhusu vigezo na taratibu zinazohitajika ili vijiji vinavyohifadhi misitu viweze kushiriki na kunufaika na biashara ya kaboni.

Kwa upande wake, Afisa Misitu Mwandamizi kutoka Wizara ya Maliasili na Utalii, Dkt. Siima Bakengesa, amesema mafunzo hayo yana umuhimu katika kuimarisha uhifadhi wa bioanuwai na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kupitia usimamizi shirikishi wa misitu ya vijiji.

Amesema ushirikishwaji wa jamii katika usimamizi wa misitu ni muhimu katika kuhakikisha uhifadhi unakuwa na manufaa kwa wananchi wanaoishi katika maeneo yenye rasilimali hizo.

Mtafiti Kiongozi wa mradi huo, Dkt. Kajenje Nkukurah, amesema SUA inalenga kuwasaidia wananchi wa vijiji ambavyo bado havijaingia katika biashara ya kaboni kufanya maamuzi sahihi kuhusu ushiriki wao, pamoja na kuimarisha utawala na usimamizi wa mapato yanayotokana na biashara hiyo.

Amesema mapato hayo yanaweza kusaidia katika usimamizi endelevu wa misitu na kuchochea maendeleo katika jamii zinazoshiriki katika uhifadhi.

Mradi huo wa miaka mitatu unaongozwa na SUA kwa kushirikiana na NCMC na Chuo Kikuu cha Bangor cha Uingereza, ukiwa na lengo la kutathmini mapato ya kaboni kama njia ya kuwezesha kifedha uhifadhi na usimamizi wa misitu ya jamii nchini.

Na Grace Mwakalinga

VIJANA wa kikundi cha Msimamo Youth Educators wametumia michezo kuhamasisha usafi, afya na utunzaji wa mazingira, baada ya kuandaa shughuli iliyowakutanisha vijana katika michezo mbalimbali huku wakifanya usafi katika maeneo yanayozunguka Mto Msimbazi jijini Dar es Salaam.

Vijana hao walifanya shughuli hiyo katika Uwanja wa Mnyamani, Buguruni, jijini Dar es Salaam, ikiwa sehemu ya maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani. Shughuli hiyo ililenga kuwaunganisha vijana na wadau wa mazingira pamoja na jamii, ambapo pamoja na kushiriki michezo, walifanya usafi na kupata elimu kuhusu madhara ya uchafuzi wa mazingira.

Michezo iliyochezwa ni mpira wa miguu na rede, huku washiriki wakielekezwa namna michezo inavyoweza kutumika kujenga afya, nidhamu na ushirikiano, pamoja na kuwahamasisha vijana kushiriki katika shughuli zenye manufaa kwa jamii.

Akizungumza wakati wa tukio hilo, Omary Mandari kutoka Msimamo Youth Educators, alisema wameamua kutumia michezo kama njia rahisi ya kuwafikia vijana na kuwahamasisha kushiriki katika utunzaji wa mazingira.

Alisema kupitia michezo, vijana wanaweza kufikisha ujumbe kuhusu utunzaji wa mazingira kwa wenzao na jamii kwa njia inayowavutia, huku wakitumia vipaji vyao kujenga afya na kutengeneza fursa za maendeleo.

Kwa mujibu wa Mandari, utupaji holela wa taka, hasa taka za plastiki, unaweza kuziba mifereji na njia za maji na kuongeza hatari ya mafuriko wakati wa mvua.

Katika shughuli hiyo, timu zilizofanya vizuri zilitunukiwa zawadi, huku washiriki wakihimizwa kuendelea kutumia michezo kama sehemu ya kujenga afya na kukuza vipaji.

Aidha, vijana na watoto wa kike walipatiwa elimu kuhusu umuhimu wa kushiriki katika michezo, ubunifu na ujasiriamali ili waweze kutumia vipaji vyao kujenga fursa za kiuchumi.

Mdau wa michezo kutoka Buguruni, Mbaraka Mwinyi, alisema kuunganisha michezo na elimu ya mazingira ni muhimu kwa sababu kunawafanya vijana kujifunza huku wakishiriki shughuli wanazozipenda.

Alisema michezo inaweza pia kutumika kuwaelimisha vijana kuhusu maandalizi dhidi ya athari za mvua kubwa na El Niño, ikiwemo umuhimu wa kutunza mifereji na njia za maji.

Kiongozi wa Taasisi ya Hope Haven, Huba Heri, na Mwanahamis Halfan wa TWECO, walisema ushiriki wa vijana katika shughuli za utunzaji wa mazingira kupitia michezo ni hatua muhimu kwa sababu unaweza kuwahamasisha vijana wengine kushiriki katika masuala ya mazingira na maendeleo ya jamii.

Mwanahamis alisema tukio hilo limeonyesha kuwa michezo inaweza kuwa zaidi ya burudani na mashindano, kwa kutumika kama jukwaa la kuwaunganisha vijana, kujenga afya na nidhamu, kukuza vipaji na wakati huo huo kuhamasisha jamii kutunza mazingira.

Na Grace Mwakalinga

Wadau wa sekta ya utalii nchini wametakiwa kuongeza matumizi ya Akili Unde (AI) na teknolojia za kisasa katika kutangaza vivutio, kuboresha huduma na kurahisisha upatikanaji wa taarifa pamoja na upangaji wa safari kwa watalii.

Wito huo umetolewa jijini Dar es Salaam na Naibu Waziri wa Maliasili na Utalii, Hamad Hassan Chande, wakati wa maadhimisho ya Siku ya Utalii Duniani na uzinduzi wa mfumo wa eSIM Card unaolenga kuwaunganisha watalii na watoa huduma za utalii.

Chande amesema maendeleo ya teknolojia yamebadili namna watalii wanavyotafuta taarifa, kuchagua maeneo ya kutembelea, kupanga safari, kuweka nafasi na kushirikisha uzoefu wao, hivyo Tanzania inapaswa kwenda sambamba na mabadiliko hayo.

“Kaulimbiu ya mwaka huu inatukumbusha kuwa utalii wa sasa hauwezi kutenganishwa na teknolojia. Watalii wanatumia teknolojia kutafuta taarifa, kuchagua maeneo ya kutembelea, kupanga safari, kufanya booking na kushirikisha uzoefu wao,” alisema Chande.

Alisema Serikali itaendelea kuweka mazingira wezeshi kwa matumizi ya teknolojia na ubunifu katika sekta hiyo, akisisitiza kuwa lengo ni kuhakikisha teknolojia inazalisha matokeo katika kuongeza idadi ya watalii, kuboresha huduma na kuongeza thamani ya utalii kwa Taifa.

Chande alisema matumizi ya Akili Unde yanaweza kusaidia sekta ya utalii kukidhi mahitaji ya mtalii wa kisasa, ambaye anazidi kutumia majukwaa ya kidijitali kupata taarifa na kufanya maamuzi kuhusu safari.

Alisema mfumo wa eSIM Card unalenga kumrahisishia mtalii kupata taarifa muhimu wakati wa maandalizi na utekelezaji wa safari, ikiwemo taarifa kuhusu vivutio, huduma za malazi, usafiri na huduma nyingine za utalii.

Alisema mfumo huo ni sehemu ya ubunifu unaolenga kuunganisha teknolojia na uuzaji wa Tanzania kama eneo la utalii.

Amepongeza jitihada zinazofanywa na Bodi ya Utalii Tanzania (TTB) za kuendelea kuunganisha teknolojia na uuzaji wa maeneo ya utalii nchini, akisema hatua hiyo ni muhimu katika kujenga uwezo wa Taifa wa kumfikia mtalii moja kwa moja na kumpatia taarifa na huduma kwa urahisi.

Kwa upande wake, Mkurugenzi wa Habari na Mawasiliano wa TTB, Paulina Mkama, aliwataka wananchi kushiriki katika kukuza utalii wa ndani kwa kutumia teknolojia, hususan simu janja, kutafuta taarifa sahihi na kutembelea vivutio mbalimbali nchini.

Paulina amesema Tanzania ina fursa nyingi za utalii ambazo hazipaswi kuishia katika hifadhi za wanyamapori pekee, bali zinahusisha pia historia, utamaduni, vyakula, fukwe, milima na maeneo ya urithi yaliyopo katika sehemu mbalimbali za nchi.

Alisema wananchi wanapaswa kuanza kwa kuvifahamu vivutio vilivyopo nchini, kuvitembelea na kushirikisha wengine uzoefu wao, hatua ambayo inaweza kusaidia kuongeza uelewa na hamasa ya utalii wa ndani.

“Wananchi wanaweza kutumia simu zao janja kutafuta taarifa kuhusu vivutio vilivyopo katika maeneo mbalimbali, namna ya kuvifikia na huduma zinazopatikana,” alisema Mkama.

Mkama alisema wataalamu wa utalii waliopo katika maeneo mbalimbali nchini wanaweza pia kuwasaidia wananchi kupata taarifa sahihi kuhusu vivutio, historia ya maeneo hayo na huduma zinazopatikana.

Alisema matumizi ya teknolojia yanapaswa kwenda sambamba na upatikanaji wa taarifa sahihi ili wananchi na watalii waweze kufanya maamuzi sahihi wanapopanga safari.

Kaulimbiu ya Siku ya Utalii Duniani mwaka huu ni “Ajenda ya Kidijitali na Akili Unde katika Kubuni Upya Utalii,” ikisisitiza nafasi ya teknolojia na Akili Unde katika mabadiliko ya sekta hiyo.

Baraza la Mitihani Tanzania (NECTA) limebadilisha ratiba ya Upimaji na Mitihani ya Taifa ya mwaka 2026, ambapo mitihani na upimaji uliokuwa umepangwa kufanyika Novemba umehamishiwa sehemu kubwa ya Oktoba kutokana na tahadhari ya uwezekano wa mvua kubwa za El Niño.

Katibu Mtendaji wa NECTA, Profesa Said Mohamed, amesema Upimaji wa Kitaifa wa Darasa la Nne sasa utafanyika Oktoba 5 na 6, badala ya Oktoba 21 na 22, 2026.

Aidha, Upimaji wa Kitaifa wa Darasa la Pili, uliokuwa umepangwa kufanyika Novemba 17 na 18, sasa utafanyika Oktoba 7 na 8.

Kwa upande mwingine, Upimaji wa Kitaifa wa Kidato cha Pili, uliokuwa umepangwa kufanyika Novemba 2 hadi 13, sasa utafanyika Oktoba 12 hadi 23.

Mtihani wa Taifa wa Kidato cha Nne, ambao awali ulipangwa kuanza Novemba 9 hadi 27, sasa utaanza Oktoba 19 na kumalizika Novemba 6, 2026.

Kwa mujibu wa Naibu Waziri wa Elimu, Wanu Hafidh Ameir, marekebisho hayo yamefanyika kwa lengo la kuhakikisha usalama wa wanafunzi, walimu, wasimamizi na maofisa wengine wanaohusika na uendeshaji wa mitihani.

Na Andrea Mlwafu

Mjadala kuhusu jezi mpya za Timu ya Taifa ya Tanzania, Taifa Stars, umechukua sura mpya baada ya Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Paul Makonda, kuhoji ubora, mchakato wa uzinduzi na mfumo wa kibiashara unaohusisha jezi hizo, huku kampuni ya Sandaland Fashion Wear Limited ikieleza kuwa iko tayari kuchukua hatua za kisheria kutokana na kauli za Waziri huyo.

Sakata hilo limeibua maswali yanayogusa zaidi ya mwonekano wa jezi, likihusisha utekelezaji wa mkataba kati ya Tanzania Football Federation (TFF) na Sandaland, mamlaka na taratibu za usimamizi wa timu za taifa, pamoja na namna ambavyo jezi za Taifa Stars zinavyoweza kuwa sehemu ya biashara na mapato ya soka nchini.

Jezi Zinapata Sura Mpya ya Mjadala

Mjadala ulianza kupata uzito baada ya Makonda, Septemba 16, 2026, kuhoji hadhi na ubora wa jezi mpya zilizokuwa zikitangazwa kama jezi za Taifa Stars.

Makonda alisema jezi hizo hazikutambuliwa na Wizara yake na pia akauliza kwa nini picha ya Naibu Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Hamis Mohamed Mwinjuma maarufu kama Mwana FA, ilitumika katika kuitangaza jezi hiyo bila ofisi yake kuwa na taarifa.

Muda mfupi baadaye, Sandaland ilitoa msimamo wa kutokubaliana na kauli hiyo, ikisema imeathiri jina, chapa, hadhi na uhalali wa bidhaa zake sokoni. Kampuni hiyo ikaeleza kuwa inakusudia kuchukua hatua za kisheria.

Hivyo, kile kilichoanza kama mjadala kuhusu jezi sasa kimegeuka kuwa hoja pana inayohusu mkataba, mamlaka na maslahi ya kibiashara.

Safari ya Mkataba wa 2023

Chanzo muhimu cha kuelewa mjadala huu ni mkataba uliosainiwa mwaka 2023 kati ya TFF na Sandaland Fashion Wear.

Kwa mujibu wa taarifa za wakati huo, TFF iliingia mkataba wa miaka mitano wenye thamani ya Sh bilioni 3 na Sandaland kwa ajili ya kuzivalisha timu za taifa. Mkataba huo ulisainiwa Dar es Salaam mbele ya aliyekuwa Waziri wa Utamaduni, Sanaa na Michezo wa wakati huo, Dkt. Damas Ndumbaro.

Wakati wa hafla hiyo, Rais wa TFF Wallace Karia alisema mkataba huo ungeipa TFF jezi pamoja na fedha taslimu kila mwaka.

Kauli hiyo ya Karia ilionesha kuwa tangu mwanzo mkataba huo haukuangaliwa kama suala la kupata jezi pekee, bali pia ulikuwa na kipengele cha thamani ya kifedha kwa Shirikisho.

Kwa upande wa kampuni, mmoja wa wakurugenzi wake, Yusuph Yenga, wakati huo alieleza kuwa Sandaland ilikusudia kutengeneza jezi zenye kiwango cha ubora ambacho kingeweza kuvaliwa na mashabiki.

TFF, Sandaland na Thamani ya Mkataba

Mkataba wa miaka mitano uliowahi kutajwa hadharani mwaka 2023 unakuwa sehemu muhimu ya mjadala wa sasa kwa sababu bado haujafikisha mwisho wa muda wake uliotajwa.

Wakili Cletus Nziku, anayewakilisha Sandaland, ameeleza kuwa mkataba kati ya TFF na kampuni hiyo ulisainiwa mwaka 2023 na unaendelea hadi mwaka 2028.

Kwa mtazamo wa Sandaland, mkataba huo bado unaendelea kutekelezwa. Mawakili wa kampuni hiyo wamehoji pia hoja yoyote inayoweza kuashiria kuwa jezi hizo zimetengenezwa au kusambazwa bila msingi wa mkataba kati ya pande hizo mbili.

Nziku anasema mkataba una masharti kuhusu ubora wa jezi na kwamba, kwa mujibu wa msimamo wao, TFF ndiyo iliyokuwa na jukumu la mwisho la kuidhinisha jezi.

Haya ni maelezo ya upande wa Sandaland kupitia wawakilishi wake wa kisheria, na yanapaswa kutofautishwa na msimamo wa Wizara au TFF kuhusu utekelezaji wa mkataba huo.

Makonda Aibua Maswali Kuhusu Mchakato

Kwa upande wake, Makonda amesisitiza kuwa suala la jezi ya Taifa Stars haliwezi kuangaliwa kama bidhaa ya kawaida ya kibiashara.

Akizungumza Septemba 24, 2026, alisema jezi ya timu ya taifa ni sehemu ya utambulisho na nembo ya nchi, hivyo mchakato wa kuitengeneza, kuitambulisha na kuiuza unapaswa kuwahusisha mamlaka na wadau husika.

Makonda alisema tangu Februari mwaka huu kulikuwa na vikao kuhusu maandalizi ya jezi mpya na kwamba baadhi ya changamoto zilizojitokeza zingeweza kuepukwa kama wadau wote wangeshirikishwa ili kupata uelewa katika mchakato.

Waziri huyo pia amesema amebaki na maswali 22 kuhusu mkataba huo, akisisitiza kuwa mjadala haupaswi kuishia kwenye muonekano au ubora wa jezi pekee.

Sandaland Yatumia Njia ya Kisheria

Wakati upande wa Serikali ukiendelea kuuliza maswali kuhusu mchakato, Sandaland imechukua njia ya kisheria.

Mawakili wa kampuni hiyo, wakiongozwa na Cletus Nziku, wametoa notisi ya nia ya kufungua kesi pamoja na kudai fidia kutokana na kauli ambazo kampuni inaona zimeathiri sifa, chapa na maslahi yake ya kibiashara.

Kwa mujibu wa taarifa ya gazeti la The Citizen, Sandaland imeegemea pia kwenye kanuni ya uhusiano wa kimkataba, ikieleza kuwa mkataba uliopo ni kati ya TFF na Sandaland na kwamba mtu ambaye si upande wa mkataba hawezi kuamua kwa upande mmoja uhalali wake.

Hatua hiyo inaifanya hoja ya jezi kuingia katika eneo la kisheria, huku pande zinazohusika zikitoa tafsiri tofauti kuhusu mamlaka, mkataba na utekelezaji wake.

TFF Inakaa wapi Katika Mjadala?

TFF ndiyo taasisi iliyoingia moja kwa moja katika mkataba na Sandaland mwaka 2023, hivyo nafasi yake ni muhimu katika kuelewa kilichokubaliwa na namna ambavyo mkataba huo umekuwa ukitekelezwa.

Wakati wa kusainiwa kwa mkataba huo, Wallace Karia alisema TFF ingepokea jezi pamoja na fedha taslimu kila mwaka, akieleza kuwa mkataba huo ungesaidia Shirikisho kupunguza gharama ambazo awali lilikuwa likitumia kununua jezi.

Katika mjadala wa sasa, Makonda ameitaka TFF kukaa pamoja na mzabuni huyo ili kuangalia namna ya kuboresha jezi hizo. Amesema endapo suluhisho halitapatikana, Serikali itaangalia utaratibu mwingine.

Hata hivyo, katika taarifa zilizotumika kwa makala hii, hakuna kauli mpya ya kina ya TFF inayojibu hoja zote zilizotolewa na Makonda pamoja na msimamo wa Sandaland. Hivyo, maswali kuhusu utekelezaji wa mkataba, taratibu za idhini na mgawanyo wa mapato bado yanahitaji majibu rasmi kutoka kwa wahusika.

Jezi ni Bidhaa au Sehemu ya Utambulisho?

Msingi mwingine wa mjadala huu ni nafasi ya jezi yenyewe.

Kwa klabu, jezi ni bidhaa inayoweza kuuzwa kwa mashabiki na kuwa chanzo cha mapato. Lakini kwa timu ya taifa, jezi pia hubeba alama na utambulisho wa nchi.

Hapo ndipo hoja ya Makonda inapopata uzito wa kisera: kwamba jezi ya Taifa Stars inapaswa kuangaliwa si tu kwa ubora wake wa kitambaa, rangi au muundo, bali pia namna inavyowakilisha Tanzania.

Kwa upande mwingine, kampuni inayotengeneza jezi inahitaji kuona bidhaa hiyo kama sehemu ya biashara inayoweza kuzalisha mapato, kuongeza mauzo na kuendeleza thamani ya chapa.

Mchanganyiko huo wa utambulisho wa taifa na biashara ndiyo unaofanya usimamizi wa jezi za timu ya taifa kuwa jambo linalohitaji uwazi wa majukumu kati ya Serikali, TFF na kampuni inayohusika.

Biashara ya Jezi Na Mapato ya Timu ya Taifa

Makonda amesema mkataba huo unahusisha masuala ya mapato na kwamba TFF inatarajiwa kupata Sh milioni 300 kwa mwaka.

Alisema Sandaland inapaswa kutoa vifaa vya michezo na kushirikisha TFF katika faida inayotokana na bidhaa hizo, huku akitaka kuwepo kwa mapitio ya kila mwaka kuhusu kodi na mapato yatokanayo na mauzo ya jezi.

Kwa mujibu wa Makonda, ongezeko la mauzo na faida linalotarajiwa kwa TFF na timu za taifa halijaonekana kwa kiwango kilichotarajiwa, wakati bei ya jezi ikiwa imekuwa ikipanda.

Hoja hii inaongeza kipengele kingine kwenye mjadala: je, mkataba wa jezi unapaswa kupimwa kwa idadi ya jezi zinazotengenezwa pekee, au pia kwa uwezo wake wa kuongeza mapato ya timu ya taifa?

Jibu la swali hilo linategemea takwimu za mauzo, mapato, gharama, mgao wa mapato na masharti halisi ya mkataba.

Bei na Upatikanaji kwa Mashabiki

Mbali na mapato, suala la upatikanaji wa jezi kwa mashabiki limeibuliwa pia.

Makonda anasema ni muhimu kuwa na mfumo unaofanya jezi za Taifa Stars zipatikane kwa urahisi kwa Watanzania.

Hoja hii inaingia moja kwa moja katika upande wa kibiashara. Jezi inaweza kuwa na ubora mzuri na kubeba chapa ya taifa, lakini ikiwa mashabiki hawawezi kuipata kwa urahisi au bei yake haifikiki kwa sehemu kubwa ya mashabiki, uwezo wake wa kuzalisha mapato na kusambaza utambulisho wa timu unaweza kuathirika.

Kwa hiyo, mjadala wa sasa unahusu namna ya kusambaza bidhaa hiyo, bei yake, maeneo ya mauzo na uwezo wa kampuni kufikisha bidhaa kwa mashabiki waliopo Tanzania na nje ya nchi.

AFCON 2027 Yaongeza Uzito wa Sakata

Mjadala huu umeibuka wakati Tanzania ikiwa katika maandalizi ya kuwa mwenyeji wa AFCON 2027 pamoja na Kenya na Uganda.

Makonda amesema Serikali inaendelea na maandalizi ya miundombinu ya mashindano hayo na ametaja hatua za ujenzi na ukarabati wa viwanja mbalimbali.

Kwa mazingira hayo, Taifa Stars na chapa yake vinakuwa sehemu ya maandalizi mapana ya Tanzania kuelekea mashindano makubwa ya soka barani Afrika.

Jezi nayo inaweza kuwa sehemu ya picha hiyo, kwa kuwa mashabiki wa ndani na wageni kutoka nje wanapokutana na timu ya taifa, bidhaa zinazohusishwa nayo zinaweza kuwa sehemu ya utambulisho wa nchi.

Ndiyo maana suala la nani anahusika katika kuidhinisha, kutengeneza, kutangaza na kuuza jezi linaendelea kuvuta makini katika mjadala.

Kati ya Mkataba, Mamlaka na Maslahi ya Taifa

Upande mmoja wa shilingi ni ule wa mkataba uliosainiwa kati ya TFF na Sandaland mwaka 2023, wakati upande wa pili ni Wizara inayosisitiza umuhimu wa mamlaka na ushirikishwaji katika masuala yanayohusu timu ya taifa.

Sandaland, kupitia mawakili wake, inasisitiza kuwa mkataba wake na TFF bado upo na kwamba kampuni ina haki zinazotokana na makubaliano hayo.

Makonda kwa upande wake ameibua maswali kuhusu mchakato wa jezi, ubora wake, biashara, mapato, usambazaji na ushirikishwaji wa mamlaka.

Hivyo, kiini cha mjadala si rangi au muonekano wa jezi pekee. Kuna maswali ya kisheria, kiutawala na kibiashara ambayo majibu yake yanahitaji kutolewa kwa uwazi na taasisi zinazohusika.

Kinachohitajika ni Uwazi wa Mchakato

Kadiri mjadala unavyoendelea, jambo moja linaloweza kusaidia kupunguza sintofahamu ni kuweka wazi masharti ya mkataba na majukumu ya kila upande kwa kiwango ambacho sheria na taratibu zinaruhusu.

TFF, Serikali na Sandaland wanaweza kutoa ufafanuzi kuhusu mchakato wa kuidhinisha jezi, viwango vya ubora, muda wa mkataba, majukumu ya kila upande, mapato yanayotarajiwa na mfumo wa usambazaji.

Kwa upande wa kisheria, ikiwa Sandaland itaendelea na hatua ilizotangaza, mahakama inaweza kuwa sehemu ya mchakato wa kutafsiri hoja zinazohusu mkataba na madai ya kampuni.

Mpaka hapo, kauli za pande mbalimbali zinapaswa kutazamwa kama misimamo ya wahusika husika na si kama uamuzi wa mwisho kuhusu uhalali wa mkataba au wajibu wa upande wowote.

Jezi Zimefungua Mjadala Mpana Zaidi

Sakata la jezi mpya za Taifa Stars limeonyesha kwamba jezi ya timu ya taifa inaweza kuwa zaidi ya vazi la wachezaji.

Ndani yake kuna masuala ya utambulisho wa taifa, biashara ya michezo, haki za kimkataba, mapato ya TFF, maslahi ya kampuni binafsi na namna Serikali inavyosimamia masuala yanayohusu timu inayoliwakilisha taifa.

Mkataba wa mwaka 2023 uliweka msingi wa ushirikiano wa miaka mitano kati ya TFF na Sandaland. Sasa, kabla ya muda huo kufika mwisho, mjadala mpya umeibuka kuhusu utekelezaji wake na namna jezi zinavyosimamiwa.

Kinachofuata kinaweza kutegemea mazungumzo kati ya TFF na Sandaland, ufafanuzi wa Serikali na Wizara, pamoja na hatua zozote za kisheria ambazo kampuni imetangaza kuzichukua.

Kwa mashabiki wa Taifa Stars, kinachobaki muhimu ni kuona jezi inayowakilisha Tanzania ikiwa na ubora unaokubalika, inapatikana kwa urahisi na mfumo wake wa kibiashara unaoeleweka kwa taasisi na wadau wanaohusika.

Na Pilastus Nyaulingo

Takribani wafanyakazi 7,000 wa Mgodi wa Dhahabu wa Bulyanhulu wamepimwa afya zao, huku matumizi ya teknolojia katika shughuli za uchimbaji yakitajwa kuwa miongoni mwa hatua zinazolenga kupunguza ajali, majeraha na changamoto za kiafya kwa wafanyakazi.

Hatua hiyo imeelezwa wakati Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ustawi na Maendeleo ya Jamii ilipotembelea mgodi huo uliopo katika Halmashauri ya Msalala, Wilaya ya Kahama, mkoani Shinyanga, kwa lengo la kufuatilia utekelezaji wa sheria na kanuni zinazohusu usalama na afya mahali pa kazi.

Kamati hiyo imeitaka sekta ya madini kuendelea kuimarisha mifumo ya usalama na afya mahali pa kazi, pamoja na kuhakikisha wafanyakazi na wakandarasi wanapatiwa mafunzo ya kutosha kuhusu vihatarishi vinavyoweza kujitokeza katika shughuli za uchimbaji.

Mwenyekiti wa kamati hiyo, Hawa Mchafu Chakoma, alisema kamati imeridhishwa na hatua zinazochukuliwa katika mgodi huo kuhakikisha wafanyakazi wanafanya kazi katika mazingira salama.

Alisema mafunzo ya usalama yanapaswa kuendelea kutolewa kwa wafanyakazi na wakandarasi ili waweze kutambua vihatarishi na kuchukua tahadhari wanapotekeleza majukumu yao.

Naibu Waziri wa Ofisi ya Waziri Mkuu, Kazi, Ajira na Mahusiano, Dkt. Evaline Munisi, alisema mgodi huo umetenga na kutumia takribani Sh bilioni mbili kila mwaka kupitia programu za uwajibikaji kwa jamii (CSR).

Kwa mujibu wa Munisi, fedha hizo zimeelekezwa katika maeneo mbalimbali ya maendeleo, yakiwamo afya, elimu na mafunzo ya ufundi kwa jamii zinazozunguka mgodi.

Kwa upande wake, Meneja Mkuu wa Mgodi wa Bulyanhulu, Rhys Harvey, alieleza hatua zinazotekelezwa na mgodi katika kuimarisha usalama wa wafanyakazi, ikiwamo matumizi ya teknolojia katika shughuli za uchimbaji.

Mtendaji Mkuu wa Wakala wa Usalama na Afya Mahali pa Kazi (OSHA), Khadija Mwenda, alishiriki katika ziara hiyo iliyolenga kutathmini utekelezaji wa kanuni za usalama na afya mahali pa kazi katika shughuli za mgodi.

Katika ziara hiyo, Mbunge wa Temeke, Mariam Kisangi, alitaka watu wenye ulemavu wapewe kipaumbele zaidi katika fursa za ajira na miradi ya uwajibikaji kwa jamii inayotekelezwa na mgodi.

Kisangi alisema ushirikishwaji wa watu wenye ulemavu katika fursa hizo unaweza kuwawezesha kupata kipato na kushiriki katika shughuli za maendeleo zinazotokana na uwepo wa mgodi katika eneo hilo.

Akijibu hoja hiyo, Meneja wa Mahusiano ya Jamii na Mazingira wa Bulyanhulu, Agapith Paul, alisema mgodi umejenga Shule ya Msingi Segese kwa ajili ya wanafunzi wenye ulemavu na kuweka mazingira pamoja na vifaa vinavyowawezesha kupata elimu.

Ziara hiyo imeangazia athari za shughuli za uchimbaji kwa usalama na afya ya wafanyakazi, utekelezaji wa sheria za kazi, matumizi ya teknolojia katika kuongeza usalama, pamoja na mchango wa mgodi katika maendeleo ya jamii zinazouzunguka.

Na Andrea Mlwafu

UBALOZI wa Uholanzi nchini Tanzania umeitaka Tanzania na nchi nyingine wanachama wa Umoja wa Mataifa kuongeza kasi katika utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu (SDGs), huku mwaka 2030 ukiendelea kukaribia.

Wito huo umetolewa jana na Balozi wa Uholanzi nchini Tanzania, Marjo Crompvoets, wakati wa hafla ya kupandisha bendera ya Malengo ya Maendeleo Endelevu iliyofanyika katika Makao Makuu ya Kanda ya Umoja wa Ulaya (EU), Dar es Salaam.

Crompvoets alisema nchi wanachama wa Umoja wa Mataifa zilijitolea kutekeleza Ajenda ya Maendeleo Endelevu ya 2030 kwa lengo la kujenga dunia yenye ustawi, amani na usalama kwa wote, huku likisisitizwa suala la kuhakikisha hakuna mtu anayeachwa nyuma.

Alisema Malengo ya Maendeleo Endelevu ni miongoni mwa nyenzo muhimu za kufikia malengo yaliyowekwa katika Ajenda ya 2030, ingawa changamoto zilizopo zinaweza kufanya iwe vigumu kwa baadhi ya malengo kufikiwa kikamilifu kabla ya mwaka huo.

“Tunajua mwaka 2030 unakaribia na itakuwa changamoto kufikia Malengo yote ya Maendeleo Endelevu. Hata hivyo, ni muhimu kuendelea kuyakumbuka na kuweka mkazo katika malengo hayo kila mwaka,” alisema Crompvoets.

Alisema elimu bora ni miongoni mwa maeneo yanayohitaji kupewa kipaumbele zaidi, akitaja pia kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kuwa eneo linalohitaji juhudi zaidi.

Kwa mujibu wa Crompvoets, wakati baadhi ya nchi zikiendelea kukabiliana na changamoto za umaskini na njaa, Tanzania imeanza kutekeleza Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050.

Alisema Uholanzi itaendelea kushirikiana na Tanzania katika maeneo yanayohusiana na Malengo ya Maendeleo Endelevu, yakiwemo maendeleo ya viwanda, ubunifu na miundombinu.

Kwa upande wake, Afisa Mwandamizi wa Ubalozi wa Uholanzi nchini Tanzania, Chikulupi Kasaka, alisema hafla hiyo imewakutanisha wadau mbalimbali wa maendeleo kutoka Tanzania na nje ya nchi kwa ajili ya kukumbushana kuhusu utekelezaji wa ahadi na malengo yaliyowekwa katika Ajenda ya Maendeleo Endelevu.

Kasaka alisema Ubalozi wa Uholanzi umekuwa ukiongoza katika kuadhimisha siku hiyo kila Septemba kwa kushirikiana na wadau wa maendeleo, ikiwa ni sehemu ya juhudi za kuzikumbusha nchi kuhusu ahadi walizojiwekea katika utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu.

Alisema hafla hiyo pia inatoa fursa kwa nchi kutathmini hatua iliyofikiwa katika utekelezaji wa malengo hayo, kubaini maeneo yaliyopiga hatua na yale ambayo bado yanahitaji juhudi zaidi.

“Tukio hili linatoa nafasi ya kukumbusha nchi kwamba Ajenda ya Maendeleo Endelevu ya 2030 inakaribia mwisho na muda uliobaki wa kufikia malengo hayo ni mchache,” alisema Kasaka.

Hafla hiyo imefanyika ikiwa ni sehemu ya kampeni ya kila mwaka ya kuhamasisha utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu, huku mwaka 2030 ukiendelea kusogea kama mwisho wa kipindi kilichowekwa na Umoja wa Mataifa kwa utekelezaji wa malengo hayo.

Malengo ya Maendeleo Endelevu yanahusisha maeneo mbalimbali ya maisha ya wananchi, yakiwemo kupunguza umaskini na njaa, kuboresha elimu na afya, kulinda mazingira, kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, kukuza ajira na uchumi jumuishi pamoja na kujenga taasisi zenye ufanisi.

Kwa Tanzania, utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu unaendelea kuhusishwa na mipango ya kitaifa ya maendeleo, ikiwemo Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, iliyoanza kutekelezwa rasmi Julai 1, 2026.

Na George Gabriel

Wananchi wa Masuguru, Halmashauri ya Wilaya ya Nanyumbu, wameanza kunufaika na huduma ya maji baada ya kukamilika kwa Mradi wa Maji wa Mto Ruvuma–Mangaka, ambao umewaondolea changamoto ya kutembea umbali mrefu kutafuta maji.

Wananchi hao wamesema upatikanaji wa huduma hiyo umewapa unafuu mkubwa katika maisha yao ya kila siku, hasa kutokana na kupungua kwa adha ya kubeba ndoo za maji kichwani na kusafiri umbali mrefu kufuata huduma hiyo.

Akizungumza baada ya kutembelea na kukagua mradi huo katika eneo la Masuguru jana, Waziri wa Maji, Jumaa Aweso, aliwapongeza viongozi, wataalamu na mkandarasi wa mradi huo, Kampuni ya M/S AFCONS Infrastructure, kwa kufanikisha kukamilika kwake.

Mradi huo tayari umeanza kutoa huduma ya maji kwa wananchi katika baadhi ya maeneo ya Halmashauri ya Wilaya ya Nanyumbu, huku Serikali ikisisitiza umuhimu wa kutunza miundombinu yake ili huduma hiyo iwe endelevu.

Waziri Aweso aliwaelekeza wananchi na viongozi kuhakikisha miundombinu ya mradi inatunzwa na huduma inatolewa kwa ufanisi, ili wananchi wanufaike kikamilifu na uwekezaji uliofanywa na Serikali.

Aidha, Waziri Aweso alitoa maelekezo ya kuhakikisha huduma ya maji kutoka katika mradi huo inapanuliwa hadi eneo la Mtambaswala, kufuatia ombi lililowasilishwa na Mbunge wa Jimbo la Nanyumbu, Mhe. Yahya Ally Mhata.

Hatua hiyo inalenga kuwawezesha wananchi wa Mtambaswala kupata huduma ya maji kupitia mradi huo.

Akizungumza na wananchi, Aweso alisema Serikali itaendelea kuweka mkazo katika utekelezaji na usimamizi wa miradi ya maji nchini ili kuhakikisha wananchi wanapata huduma bora, salama na endelevu.

Kufuatia kukamilika na kuanza kutoa huduma kwa mradi huo, Waziri Aweso alimkabidhi Mbunge wa Jimbo la Nanyumbu kiasi cha Shilingi milioni tano kwa ajili ya wananchi wa Masuguru kusherehekea hatua hiyo ya upatikanaji wa huduma ya maji.

Kwa upande wao, wananchi Mjarufu Adam na Mariam Issa waliishukuru Serikali kwa kukamilisha mradi huo, wakisema huduma ya maji imewaondolea changamoto ya kutembea umbali mrefu na kubeba ndoo kichwani wakitafuta maji.

Walisema huduma hiyo imeleta unafuu mkubwa katika maisha yao ya kila siku na wanaamini mradi huo utaendelea kuboresha maisha ya wananchi na kupunguza changamoto ya upatikanaji wa maji katika eneo hilo.

Mradi wa Mto Ruvuma–Mangaka ni sehemu ya jitihada za Serikali za kuongeza upatikanaji wa huduma ya maji safi na salama kwa wananchi.