Baraza la Mitihani Tanzania (NECTA) limebadilisha ratiba ya Upimaji na Mitihani ya Taifa ya mwaka 2026, ambapo mitihani na upimaji uliokuwa umepangwa kufanyika Novemba umehamishiwa sehemu kubwa ya Oktoba kutokana na tahadhari ya uwezekano wa mvua kubwa za El Niño.
Katibu Mtendaji wa NECTA, Profesa Said Mohamed, amesema Upimaji wa Kitaifa wa Darasa la Nne sasa utafanyika Oktoba 5 na 6, badala ya Oktoba 21 na 22, 2026.
Aidha, Upimaji wa Kitaifa wa Darasa la Pili, uliokuwa umepangwa kufanyika Novemba 17 na 18, sasa utafanyika Oktoba 7 na 8.
Kwa upande mwingine, Upimaji wa Kitaifa wa Kidato cha Pili, uliokuwa umepangwa kufanyika Novemba 2 hadi 13, sasa utafanyika Oktoba 12 hadi 23.
Mtihani wa Taifa wa Kidato cha Nne, ambao awali ulipangwa kuanza Novemba 9 hadi 27, sasa utaanza Oktoba 19 na kumalizika Novemba 6, 2026.
Kwa mujibu wa Naibu Waziri wa Elimu, Wanu Hafidh Ameir, marekebisho hayo yamefanyika kwa lengo la kuhakikisha usalama wa wanafunzi, walimu, wasimamizi na maofisa wengine wanaohusika na uendeshaji wa mitihani.
Mjadala kuhusu jezi mpya za Timu ya Taifa ya Tanzania, Taifa Stars, umechukua sura mpya baada ya Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Paul Makonda, kuhoji ubora, mchakato wa uzinduzi na mfumo wa kibiashara unaohusisha jezi hizo, huku kampuni ya Sandaland Fashion Wear Limited ikieleza kuwa iko tayari kuchukua hatua za kisheria kutokana na kauli za Waziri huyo.
Sakata hilo limeibua maswali yanayogusa zaidi ya mwonekano wa jezi, likihusisha utekelezaji wa mkataba kati ya Tanzania Football Federation (TFF) na Sandaland, mamlaka na taratibu za usimamizi wa timu za taifa, pamoja na namna ambavyo jezi za Taifa Stars zinavyoweza kuwa sehemu ya biashara na mapato ya soka nchini.
Jezi Zinapata Sura Mpya ya Mjadala
Mjadala ulianza kupata uzito baada ya Makonda, Septemba 16, 2026, kuhoji hadhi na ubora wa jezi mpya zilizokuwa zikitangazwa kama jezi za Taifa Stars.
Makonda alisema jezi hizo hazikutambuliwa na Wizara yake na pia akauliza kwa nini picha ya Naibu Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Hamis Mohamed Mwinjuma maarufu kama Mwana FA, ilitumika katika kuitangaza jezi hiyo bila ofisi yake kuwa na taarifa.
Muda mfupi baadaye, Sandaland ilitoa msimamo wa kutokubaliana na kauli hiyo, ikisema imeathiri jina, chapa, hadhi na uhalali wa bidhaa zake sokoni. Kampuni hiyo ikaeleza kuwa inakusudia kuchukua hatua za kisheria.
Hivyo, kile kilichoanza kama mjadala kuhusu jezi sasa kimegeuka kuwa hoja pana inayohusu mkataba, mamlaka na maslahi ya kibiashara.
Safari ya Mkataba wa 2023
Chanzo muhimu cha kuelewa mjadala huu ni mkataba uliosainiwa mwaka 2023 kati ya TFF na Sandaland Fashion Wear.
Kwa mujibu wa taarifa za wakati huo, TFF iliingia mkataba wa miaka mitano wenye thamani ya Sh bilioni 3 na Sandaland kwa ajili ya kuzivalisha timu za taifa. Mkataba huo ulisainiwa Dar es Salaam mbele ya aliyekuwa Waziri wa Utamaduni, Sanaa na Michezo wa wakati huo, Dkt. Damas Ndumbaro.
Wakati wa hafla hiyo, Rais wa TFF Wallace Karia alisema mkataba huo ungeipa TFF jezi pamoja na fedha taslimu kila mwaka.
Kauli hiyo ya Karia ilionesha kuwa tangu mwanzo mkataba huo haukuangaliwa kama suala la kupata jezi pekee, bali pia ulikuwa na kipengele cha thamani ya kifedha kwa Shirikisho.
Kwa upande wa kampuni, mmoja wa wakurugenzi wake, Yusuph Yenga, wakati huo alieleza kuwa Sandaland ilikusudia kutengeneza jezi zenye kiwango cha ubora ambacho kingeweza kuvaliwa na mashabiki.
TFF, Sandaland na Thamani ya Mkataba
Mkataba wa miaka mitano uliowahi kutajwa hadharani mwaka 2023 unakuwa sehemu muhimu ya mjadala wa sasa kwa sababu bado haujafikisha mwisho wa muda wake uliotajwa.
Wakili Cletus Nziku, anayewakilisha Sandaland, ameeleza kuwa mkataba kati ya TFF na kampuni hiyo ulisainiwa mwaka 2023 na unaendelea hadi mwaka 2028.
Kwa mtazamo wa Sandaland, mkataba huo bado unaendelea kutekelezwa. Mawakili wa kampuni hiyo wamehoji pia hoja yoyote inayoweza kuashiria kuwa jezi hizo zimetengenezwa au kusambazwa bila msingi wa mkataba kati ya pande hizo mbili.
Nziku anasema mkataba una masharti kuhusu ubora wa jezi na kwamba, kwa mujibu wa msimamo wao, TFF ndiyo iliyokuwa na jukumu la mwisho la kuidhinisha jezi.
Haya ni maelezo ya upande wa Sandaland kupitia wawakilishi wake wa kisheria, na yanapaswa kutofautishwa na msimamo wa Wizara au TFF kuhusu utekelezaji wa mkataba huo.
Makonda Aibua Maswali Kuhusu Mchakato
Kwa upande wake, Makonda amesisitiza kuwa suala la jezi ya Taifa Stars haliwezi kuangaliwa kama bidhaa ya kawaida ya kibiashara.
Akizungumza Septemba 24, 2026, alisema jezi ya timu ya taifa ni sehemu ya utambulisho na nembo ya nchi, hivyo mchakato wa kuitengeneza, kuitambulisha na kuiuza unapaswa kuwahusisha mamlaka na wadau husika.
Makonda alisema tangu Februari mwaka huu kulikuwa na vikao kuhusu maandalizi ya jezi mpya na kwamba baadhi ya changamoto zilizojitokeza zingeweza kuepukwa kama wadau wote wangeshirikishwa ili kupata uelewa katika mchakato.
Waziri huyo pia amesema amebaki na maswali 22 kuhusu mkataba huo, akisisitiza kuwa mjadala haupaswi kuishia kwenye muonekano au ubora wa jezi pekee.
Sandaland Yatumia Njia ya Kisheria
Wakati upande wa Serikali ukiendelea kuuliza maswali kuhusu mchakato, Sandaland imechukua njia ya kisheria.
Mawakili wa kampuni hiyo, wakiongozwa na Cletus Nziku, wametoa notisi ya nia ya kufungua kesi pamoja na kudai fidia kutokana na kauli ambazo kampuni inaona zimeathiri sifa, chapa na maslahi yake ya kibiashara.
Kwa mujibu wa taarifa ya gazeti la The Citizen, Sandaland imeegemea pia kwenye kanuni ya uhusiano wa kimkataba, ikieleza kuwa mkataba uliopo ni kati ya TFF na Sandaland na kwamba mtu ambaye si upande wa mkataba hawezi kuamua kwa upande mmoja uhalali wake.
Hatua hiyo inaifanya hoja ya jezi kuingia katika eneo la kisheria, huku pande zinazohusika zikitoa tafsiri tofauti kuhusu mamlaka, mkataba na utekelezaji wake.
TFF Inakaa wapi Katika Mjadala?
TFF ndiyo taasisi iliyoingia moja kwa moja katika mkataba na Sandaland mwaka 2023, hivyo nafasi yake ni muhimu katika kuelewa kilichokubaliwa na namna ambavyo mkataba huo umekuwa ukitekelezwa.
Wakati wa kusainiwa kwa mkataba huo, Wallace Karia alisema TFF ingepokea jezi pamoja na fedha taslimu kila mwaka, akieleza kuwa mkataba huo ungesaidia Shirikisho kupunguza gharama ambazo awali lilikuwa likitumia kununua jezi.
Katika mjadala wa sasa, Makonda ameitaka TFF kukaa pamoja na mzabuni huyo ili kuangalia namna ya kuboresha jezi hizo. Amesema endapo suluhisho halitapatikana, Serikali itaangalia utaratibu mwingine.
Hata hivyo, katika taarifa zilizotumika kwa makala hii, hakuna kauli mpya ya kina ya TFF inayojibu hoja zote zilizotolewa na Makonda pamoja na msimamo wa Sandaland. Hivyo, maswali kuhusu utekelezaji wa mkataba, taratibu za idhini na mgawanyo wa mapato bado yanahitaji majibu rasmi kutoka kwa wahusika.
Jezi ni Bidhaa au Sehemu ya Utambulisho?
Msingi mwingine wa mjadala huu ni nafasi ya jezi yenyewe.
Kwa klabu, jezi ni bidhaa inayoweza kuuzwa kwa mashabiki na kuwa chanzo cha mapato. Lakini kwa timu ya taifa, jezi pia hubeba alama na utambulisho wa nchi.
Hapo ndipo hoja ya Makonda inapopata uzito wa kisera: kwamba jezi ya Taifa Stars inapaswa kuangaliwa si tu kwa ubora wake wa kitambaa, rangi au muundo, bali pia namna inavyowakilisha Tanzania.
Kwa upande mwingine, kampuni inayotengeneza jezi inahitaji kuona bidhaa hiyo kama sehemu ya biashara inayoweza kuzalisha mapato, kuongeza mauzo na kuendeleza thamani ya chapa.
Mchanganyiko huo wa utambulisho wa taifa na biashara ndiyo unaofanya usimamizi wa jezi za timu ya taifa kuwa jambo linalohitaji uwazi wa majukumu kati ya Serikali, TFF na kampuni inayohusika.
Biashara ya Jezi Na Mapato ya Timu ya Taifa
Makonda amesema mkataba huo unahusisha masuala ya mapato na kwamba TFF inatarajiwa kupata Sh milioni 300 kwa mwaka.
Alisema Sandaland inapaswa kutoa vifaa vya michezo na kushirikisha TFF katika faida inayotokana na bidhaa hizo, huku akitaka kuwepo kwa mapitio ya kila mwaka kuhusu kodi na mapato yatokanayo na mauzo ya jezi.
Kwa mujibu wa Makonda, ongezeko la mauzo na faida linalotarajiwa kwa TFF na timu za taifa halijaonekana kwa kiwango kilichotarajiwa, wakati bei ya jezi ikiwa imekuwa ikipanda.
Hoja hii inaongeza kipengele kingine kwenye mjadala: je, mkataba wa jezi unapaswa kupimwa kwa idadi ya jezi zinazotengenezwa pekee, au pia kwa uwezo wake wa kuongeza mapato ya timu ya taifa?
Jibu la swali hilo linategemea takwimu za mauzo, mapato, gharama, mgao wa mapato na masharti halisi ya mkataba.
Bei na Upatikanaji kwa Mashabiki
Mbali na mapato, suala la upatikanaji wa jezi kwa mashabiki limeibuliwa pia.
Makonda anasema ni muhimu kuwa na mfumo unaofanya jezi za Taifa Stars zipatikane kwa urahisi kwa Watanzania.
Hoja hii inaingia moja kwa moja katika upande wa kibiashara. Jezi inaweza kuwa na ubora mzuri na kubeba chapa ya taifa, lakini ikiwa mashabiki hawawezi kuipata kwa urahisi au bei yake haifikiki kwa sehemu kubwa ya mashabiki, uwezo wake wa kuzalisha mapato na kusambaza utambulisho wa timu unaweza kuathirika.
Kwa hiyo, mjadala wa sasa unahusu namna ya kusambaza bidhaa hiyo, bei yake, maeneo ya mauzo na uwezo wa kampuni kufikisha bidhaa kwa mashabiki waliopo Tanzania na nje ya nchi.
AFCON 2027 Yaongeza Uzito wa Sakata
Mjadala huu umeibuka wakati Tanzania ikiwa katika maandalizi ya kuwa mwenyeji wa AFCON 2027 pamoja na Kenya na Uganda.
Makonda amesema Serikali inaendelea na maandalizi ya miundombinu ya mashindano hayo na ametaja hatua za ujenzi na ukarabati wa viwanja mbalimbali.
Kwa mazingira hayo, Taifa Stars na chapa yake vinakuwa sehemu ya maandalizi mapana ya Tanzania kuelekea mashindano makubwa ya soka barani Afrika.
Jezi nayo inaweza kuwa sehemu ya picha hiyo, kwa kuwa mashabiki wa ndani na wageni kutoka nje wanapokutana na timu ya taifa, bidhaa zinazohusishwa nayo zinaweza kuwa sehemu ya utambulisho wa nchi.
Ndiyo maana suala la nani anahusika katika kuidhinisha, kutengeneza, kutangaza na kuuza jezi linaendelea kuvuta makini katika mjadala.
Kati ya Mkataba, Mamlaka na Maslahi ya Taifa
Upande mmoja wa shilingi ni ule wa mkataba uliosainiwa kati ya TFF na Sandaland mwaka 2023, wakati upande wa pili ni Wizara inayosisitiza umuhimu wa mamlaka na ushirikishwaji katika masuala yanayohusu timu ya taifa.
Sandaland, kupitia mawakili wake, inasisitiza kuwa mkataba wake na TFF bado upo na kwamba kampuni ina haki zinazotokana na makubaliano hayo.
Makonda kwa upande wake ameibua maswali kuhusu mchakato wa jezi, ubora wake, biashara, mapato, usambazaji na ushirikishwaji wa mamlaka.
Hivyo, kiini cha mjadala si rangi au muonekano wa jezi pekee. Kuna maswali ya kisheria, kiutawala na kibiashara ambayo majibu yake yanahitaji kutolewa kwa uwazi na taasisi zinazohusika.
Kinachohitajika ni Uwazi wa Mchakato
Kadiri mjadala unavyoendelea, jambo moja linaloweza kusaidia kupunguza sintofahamu ni kuweka wazi masharti ya mkataba na majukumu ya kila upande kwa kiwango ambacho sheria na taratibu zinaruhusu.
TFF, Serikali na Sandaland wanaweza kutoa ufafanuzi kuhusu mchakato wa kuidhinisha jezi, viwango vya ubora, muda wa mkataba, majukumu ya kila upande, mapato yanayotarajiwa na mfumo wa usambazaji.
Kwa upande wa kisheria, ikiwa Sandaland itaendelea na hatua ilizotangaza, mahakama inaweza kuwa sehemu ya mchakato wa kutafsiri hoja zinazohusu mkataba na madai ya kampuni.
Mpaka hapo, kauli za pande mbalimbali zinapaswa kutazamwa kama misimamo ya wahusika husika na si kama uamuzi wa mwisho kuhusu uhalali wa mkataba au wajibu wa upande wowote.
Jezi Zimefungua Mjadala Mpana Zaidi
Sakata la jezi mpya za Taifa Stars limeonyesha kwamba jezi ya timu ya taifa inaweza kuwa zaidi ya vazi la wachezaji.
Ndani yake kuna masuala ya utambulisho wa taifa, biashara ya michezo, haki za kimkataba, mapato ya TFF, maslahi ya kampuni binafsi na namna Serikali inavyosimamia masuala yanayohusu timu inayoliwakilisha taifa.
Mkataba wa mwaka 2023 uliweka msingi wa ushirikiano wa miaka mitano kati ya TFF na Sandaland. Sasa, kabla ya muda huo kufika mwisho, mjadala mpya umeibuka kuhusu utekelezaji wake na namna jezi zinavyosimamiwa.
Kinachofuata kinaweza kutegemea mazungumzo kati ya TFF na Sandaland, ufafanuzi wa Serikali na Wizara, pamoja na hatua zozote za kisheria ambazo kampuni imetangaza kuzichukua.
Kwa mashabiki wa Taifa Stars, kinachobaki muhimu ni kuona jezi inayowakilisha Tanzania ikiwa na ubora unaokubalika, inapatikana kwa urahisi na mfumo wake wa kibiashara unaoeleweka kwa taasisi na wadau wanaohusika.
Takribani wafanyakazi 7,000 wa Mgodi wa Dhahabu wa Bulyanhulu wamepimwa afya zao, huku matumizi ya teknolojia katika shughuli za uchimbaji yakitajwa kuwa miongoni mwa hatua zinazolenga kupunguza ajali, majeraha na changamoto za kiafya kwa wafanyakazi.
Hatua hiyo imeelezwa wakati Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ustawi na Maendeleo ya Jamii ilipotembelea mgodi huo uliopo katika Halmashauri ya Msalala, Wilaya ya Kahama, mkoani Shinyanga, kwa lengo la kufuatilia utekelezaji wa sheria na kanuni zinazohusu usalama na afya mahali pa kazi.
Kamati hiyo imeitaka sekta ya madini kuendelea kuimarisha mifumo ya usalama na afya mahali pa kazi, pamoja na kuhakikisha wafanyakazi na wakandarasi wanapatiwa mafunzo ya kutosha kuhusu vihatarishi vinavyoweza kujitokeza katika shughuli za uchimbaji.
Mwenyekiti wa kamati hiyo, Hawa Mchafu Chakoma, alisema kamati imeridhishwa na hatua zinazochukuliwa katika mgodi huo kuhakikisha wafanyakazi wanafanya kazi katika mazingira salama.
Alisema mafunzo ya usalama yanapaswa kuendelea kutolewa kwa wafanyakazi na wakandarasi ili waweze kutambua vihatarishi na kuchukua tahadhari wanapotekeleza majukumu yao.
Naibu Waziri wa Ofisi ya Waziri Mkuu, Kazi, Ajira na Mahusiano, Dkt. Evaline Munisi, alisema mgodi huo umetenga na kutumia takribani Sh bilioni mbili kila mwaka kupitia programu za uwajibikaji kwa jamii (CSR).
Kwa mujibu wa Munisi, fedha hizo zimeelekezwa katika maeneo mbalimbali ya maendeleo, yakiwamo afya, elimu na mafunzo ya ufundi kwa jamii zinazozunguka mgodi.
Kwa upande wake, Meneja Mkuu wa Mgodi wa Bulyanhulu, Rhys Harvey, alieleza hatua zinazotekelezwa na mgodi katika kuimarisha usalama wa wafanyakazi, ikiwamo matumizi ya teknolojia katika shughuli za uchimbaji.
Mtendaji Mkuu wa Wakala wa Usalama na Afya Mahali pa Kazi (OSHA), Khadija Mwenda, alishiriki katika ziara hiyo iliyolenga kutathmini utekelezaji wa kanuni za usalama na afya mahali pa kazi katika shughuli za mgodi.
Katika ziara hiyo, Mbunge wa Temeke, Mariam Kisangi, alitaka watu wenye ulemavu wapewe kipaumbele zaidi katika fursa za ajira na miradi ya uwajibikaji kwa jamii inayotekelezwa na mgodi.
Kisangi alisema ushirikishwaji wa watu wenye ulemavu katika fursa hizo unaweza kuwawezesha kupata kipato na kushiriki katika shughuli za maendeleo zinazotokana na uwepo wa mgodi katika eneo hilo.
Akijibu hoja hiyo, Meneja wa Mahusiano ya Jamii na Mazingira wa Bulyanhulu, Agapith Paul, alisema mgodi umejenga Shule ya Msingi Segese kwa ajili ya wanafunzi wenye ulemavu na kuweka mazingira pamoja na vifaa vinavyowawezesha kupata elimu.
Ziara hiyo imeangazia athari za shughuli za uchimbaji kwa usalama na afya ya wafanyakazi, utekelezaji wa sheria za kazi, matumizi ya teknolojia katika kuongeza usalama, pamoja na mchango wa mgodi katika maendeleo ya jamii zinazouzunguka.
UBALOZI wa Uholanzi nchini Tanzania umeitaka Tanzania na nchi nyingine wanachama wa Umoja wa Mataifa kuongeza kasi katika utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu (SDGs), huku mwaka 2030 ukiendelea kukaribia.
Wito huo umetolewa jana na Balozi wa Uholanzi nchini Tanzania, Marjo Crompvoets, wakati wa hafla ya kupandisha bendera ya Malengo ya Maendeleo Endelevu iliyofanyika katika Makao Makuu ya Kanda ya Umoja wa Ulaya (EU), Dar es Salaam.
Crompvoets alisema nchi wanachama wa Umoja wa Mataifa zilijitolea kutekeleza Ajenda ya Maendeleo Endelevu ya 2030 kwa lengo la kujenga dunia yenye ustawi, amani na usalama kwa wote, huku likisisitizwa suala la kuhakikisha hakuna mtu anayeachwa nyuma.
Alisema Malengo ya Maendeleo Endelevu ni miongoni mwa nyenzo muhimu za kufikia malengo yaliyowekwa katika Ajenda ya 2030, ingawa changamoto zilizopo zinaweza kufanya iwe vigumu kwa baadhi ya malengo kufikiwa kikamilifu kabla ya mwaka huo.
“Tunajua mwaka 2030 unakaribia na itakuwa changamoto kufikia Malengo yote ya Maendeleo Endelevu. Hata hivyo, ni muhimu kuendelea kuyakumbuka na kuweka mkazo katika malengo hayo kila mwaka,” alisema Crompvoets.
Alisema elimu bora ni miongoni mwa maeneo yanayohitaji kupewa kipaumbele zaidi, akitaja pia kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kuwa eneo linalohitaji juhudi zaidi.
Kwa mujibu wa Crompvoets, wakati baadhi ya nchi zikiendelea kukabiliana na changamoto za umaskini na njaa, Tanzania imeanza kutekeleza Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050.
Alisema Uholanzi itaendelea kushirikiana na Tanzania katika maeneo yanayohusiana na Malengo ya Maendeleo Endelevu, yakiwemo maendeleo ya viwanda, ubunifu na miundombinu.
Kwa upande wake, Afisa Mwandamizi wa Ubalozi wa Uholanzi nchini Tanzania, Chikulupi Kasaka, alisema hafla hiyo imewakutanisha wadau mbalimbali wa maendeleo kutoka Tanzania na nje ya nchi kwa ajili ya kukumbushana kuhusu utekelezaji wa ahadi na malengo yaliyowekwa katika Ajenda ya Maendeleo Endelevu.
Kasaka alisema Ubalozi wa Uholanzi umekuwa ukiongoza katika kuadhimisha siku hiyo kila Septemba kwa kushirikiana na wadau wa maendeleo, ikiwa ni sehemu ya juhudi za kuzikumbusha nchi kuhusu ahadi walizojiwekea katika utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu.
Alisema hafla hiyo pia inatoa fursa kwa nchi kutathmini hatua iliyofikiwa katika utekelezaji wa malengo hayo, kubaini maeneo yaliyopiga hatua na yale ambayo bado yanahitaji juhudi zaidi.
“Tukio hili linatoa nafasi ya kukumbusha nchi kwamba Ajenda ya Maendeleo Endelevu ya 2030 inakaribia mwisho na muda uliobaki wa kufikia malengo hayo ni mchache,” alisema Kasaka.
Hafla hiyo imefanyika ikiwa ni sehemu ya kampeni ya kila mwaka ya kuhamasisha utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu, huku mwaka 2030 ukiendelea kusogea kama mwisho wa kipindi kilichowekwa na Umoja wa Mataifa kwa utekelezaji wa malengo hayo.
Malengo ya Maendeleo Endelevu yanahusisha maeneo mbalimbali ya maisha ya wananchi, yakiwemo kupunguza umaskini na njaa, kuboresha elimu na afya, kulinda mazingira, kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, kukuza ajira na uchumi jumuishi pamoja na kujenga taasisi zenye ufanisi.
Kwa Tanzania, utekelezaji wa Malengo ya Maendeleo Endelevu unaendelea kuhusishwa na mipango ya kitaifa ya maendeleo, ikiwemo Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, iliyoanza kutekelezwa rasmi Julai 1, 2026.
Wananchi wa Masuguru, Halmashauri ya Wilaya ya Nanyumbu, wameanza kunufaika na huduma ya maji baada ya kukamilika kwa Mradi wa Maji wa Mto Ruvuma–Mangaka, ambao umewaondolea changamoto ya kutembea umbali mrefu kutafuta maji.
Wananchi hao wamesema upatikanaji wa huduma hiyo umewapa unafuu mkubwa katika maisha yao ya kila siku, hasa kutokana na kupungua kwa adha ya kubeba ndoo za maji kichwani na kusafiri umbali mrefu kufuata huduma hiyo.
Akizungumza baada ya kutembelea na kukagua mradi huo katika eneo la Masuguru jana, Waziri wa Maji, Jumaa Aweso, aliwapongeza viongozi, wataalamu na mkandarasi wa mradi huo, Kampuni ya M/S AFCONS Infrastructure, kwa kufanikisha kukamilika kwake.
Mradi huo tayari umeanza kutoa huduma ya maji kwa wananchi katika baadhi ya maeneo ya Halmashauri ya Wilaya ya Nanyumbu, huku Serikali ikisisitiza umuhimu wa kutunza miundombinu yake ili huduma hiyo iwe endelevu.
Waziri Aweso aliwaelekeza wananchi na viongozi kuhakikisha miundombinu ya mradi inatunzwa na huduma inatolewa kwa ufanisi, ili wananchi wanufaike kikamilifu na uwekezaji uliofanywa na Serikali.
Aidha, Waziri Aweso alitoa maelekezo ya kuhakikisha huduma ya maji kutoka katika mradi huo inapanuliwa hadi eneo la Mtambaswala, kufuatia ombi lililowasilishwa na Mbunge wa Jimbo la Nanyumbu, Mhe. Yahya Ally Mhata.
Hatua hiyo inalenga kuwawezesha wananchi wa Mtambaswala kupata huduma ya maji kupitia mradi huo.
Akizungumza na wananchi, Aweso alisema Serikali itaendelea kuweka mkazo katika utekelezaji na usimamizi wa miradi ya maji nchini ili kuhakikisha wananchi wanapata huduma bora, salama na endelevu.
Kufuatia kukamilika na kuanza kutoa huduma kwa mradi huo, Waziri Aweso alimkabidhi Mbunge wa Jimbo la Nanyumbu kiasi cha Shilingi milioni tano kwa ajili ya wananchi wa Masuguru kusherehekea hatua hiyo ya upatikanaji wa huduma ya maji.
Kwa upande wao, wananchi Mjarufu Adam na Mariam Issa waliishukuru Serikali kwa kukamilisha mradi huo, wakisema huduma ya maji imewaondolea changamoto ya kutembea umbali mrefu na kubeba ndoo kichwani wakitafuta maji.
Walisema huduma hiyo imeleta unafuu mkubwa katika maisha yao ya kila siku na wanaamini mradi huo utaendelea kuboresha maisha ya wananchi na kupunguza changamoto ya upatikanaji wa maji katika eneo hilo.
Mradi wa Mto Ruvuma–Mangaka ni sehemu ya jitihada za Serikali za kuongeza upatikanaji wa huduma ya maji safi na salama kwa wananchi.
WAKAZI wa Dar es Salaam wanaotupa taka ovyo, kumwaga uchafu kwenye mifereji, mito na maeneo ya wazi wanakabiliwa na faini ya hadi Sh milioni moja, huku mamlaka za jiji zikianza kuimarisha utekelezaji wa sheria za usafi na usimamizi wa mazingira.
Hatua hiyo inatekelezwa chini ya Sheria Ndogo za Usafi na Usimamizi wa Mazingira za Jiji la Dar es Salaam za mwaka 2024, ambazo mamlaka zimesema zitatekelezwa kikamilifu katika maeneo yote ya jiji.
Akizungumza kuhusu utekelezaji huo, Mkuu wa Wilaya ya Ilala, Edward Mpogolo, alisema makosa yatakayochukuliwa hatua ni pamoja na kutupa taka barabarani, kumwaga uchafu kwenye mifereji, mito na maeneo ya wazi, kujisaidia katika maeneo yasiyoruhusiwa na kuosha magari katika maeneo yasiyotengwa.
“Kitendo cha mtu kutupa karatasi ya pipi au ganda la ndizi barabarani kinaweza kuchukuliwa kuwa kosa chini ya sheria hizo,” alisema Mpogolo.
Mpogolo alisema utekelezaji utaanza kwa kutumia kiwango cha juu cha faini kilichowekwa katika sheria, huku akiwataka wakazi kuzingatia wajibu wao wa kutunza mazingira.
Alisema vijana wataajiriwa kuwa wakaguzi na kupewa pikipiki zitakazowawezesha kufuatilia utekelezaji wa sheria katika maeneo mbalimbali ya jiji.
Kwa upande wake, Mkurugenzi wa Jiji la Dar es Salaam, Elihuruma Mabelya, alisema utekelezaji wa sheria hizo utahusisha kata zote 36 za jiji.
Mabelya alisema halmashauri itashirikiana na wananchi, viongozi wa maeneo, wafanyabiashara na wadau wa mazingira kutoa elimu kuhusu wajibu wa kila mmoja katika kutunza mazingira.
Aidha, mamlaka zimepanga kuongeza mapipa ya taka katika maeneo mbalimbali ya jiji na kuendesha kampeni za elimu kwa wananchi kuhusu sheria na adhabu zinazohusiana na uchafuzi wa mazingira.
Katika hatua nyingine, waendeshaji wa usafiri wa umma, wakiwemo daladala na bajaji, watahusishwa katika ukaguzi wa mazingira katika maeneo ya usafiri kwa kushirikiana na Jeshi la Polisi, Mamlaka ya Udhibiti Usafiri Ardhini (LATRA) na maafisa wa afya.
Utekelezaji huo unafanyika baada ya Serikali kutoa maelekezo ya kuimarisha usafi katika miji na manispaa, sambamba na kuandaa mipango ya muda mrefu ya usimamizi wa taka.
Mamlaka zimewataka wakazi wa Dar es Salaam kutambua kuwa usafi wa mazingira ni jukumu la pamoja na kwamba kila mwananchi ana wajibu wa kushiriki katika kulinda afya ya jamii na mazingira.
Wataalamu wa elimu na mitaala kutoka Tanzania na nchi mbalimbali za Afrika wamekutana kujadili namna mifumo ya elimu barani Afrika inavyoweza kuendana na kasi ya maendeleo ya teknolojia, akili bandia (AI) na mabadiliko ya mahitaji ya soko la ajira.
Hayo yamejiri katika Kongamano la Sita la Chama cha Mitaala cha Afrika (ACA 2026) lililoanza leo katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC), Dar es Salaam, na linatarajiwa kuendelea hadi Septemba 25, 2026.
Kongamano hilo limewakutanisha watunga mitaala, watafiti, watunga sera, walimu, wakufunzi, wahadhiri na wanafunzi wa uzamili kutoka Tanzania, nchi nyingine za Afrika na maeneo mbalimbali duniani.
Mkurugenzi Mkuu wa Taasisi ya Elimu Tanzania (TIE), Dkt. Aneth Komba, amesema mabadiliko ya kiteknolojia yanaifanya Afrika kutazama upya namna mitaala inavyoandaliwa ili kuwaandaa wanafunzi wenye ujuzi unaohitajika katika karne ya 21.
Amesema elimu haipaswi kuishia katika kumpa mwanafunzi maarifa ya darasani pekee, bali inapaswa kumjengea uwezo wa kutumia maarifa hayo kutatua changamoto zinazokabili jamii.
“Kongamano hili pia linatoa nafasi kwa Tanzania kushirikisha uzoefu wake katika mageuzi ya elimu, ikiwemo utekelezaji wa sera na maboresho ya mitaala yanayoendelea nchini,” amesema Dkt. Komba.
Kwa upande wake, Katibu Mkuu wa Chama cha Mitaala cha Afrika (ACA), Dkt. Gertrude Namubiru, amesema mageuzi ya mitaala barani Afrika hayapaswi kuangalia teknolojia pekee, bali yanapaswa kuzingatia pia historia, utamaduni na mazingira halisi ya jamii za Afrika.
Amesema elimu inapaswa kuwasaidia watoto wa Afrika kuielewa jamii inayowazunguka na kupata uwezo wa kushiriki katika kuibadilisha, badala ya kutegemea mifumo iliyotengenezwa kwa kuzingatia mazingira ya nje ya bara hilo.
Miongoni mwa maeneo yatakayojadiliwa katika kongamano hilo ni matumizi ya AI na teknolojia nyingine katika ufundishaji na ujifunzaji, maandalizi ya walimu, elimu jumuishi, mifumo ya upimaji, pamoja na namna ya kufanya mitaala iendane na mahitaji ya mwanafunzi wa karne ya 21.
Aidha, kongamano hilo linatarajiwa kutoa Azimio la Dar es Salaam kuhusu Mabadiliko ya Elimu Afrika, pamoja na kupitisha rasimu ya mfumo wa Afrika wa maendeleo na maboresho ya mitaala.
Mfumo huo unatarajiwa kuendana na Ajenda ya Umoja wa Afrika 2063 pamoja na Lengo la Nne la Maendeleo Endelevu (SDG 4), linalolenga kuhakikisha upatikanaji wa elimu bora, jumuishi na yenye usawa.
Kongamano hilo linaendelea jijini Dar es Salaam hadi Septemba 25, likiwa na lengo la kuimarisha ushirikiano miongoni mwa wataalamu wa elimu na kuweka mapendekezo yatakayosaidia mifumo ya elimu ya Afrika kukabiliana na mabadiliko ya kiteknolojia na kijamii.
Wananchi wa Kijiji cha Masuguru, Kata ya Masuguru, Wilaya ya Nanyumbu, wamempongeza Waziri wa Viwanda na Biashara, Judith Kapinga, kwa kutimiza ahadi yake ya kuchangia madawati 13 kwa ajili ya Shule ya Msingi Masuguru.
Pongezi hizo zilitolewa hivi karibuni na Mwenyekiti wa Halmashauri ya Wilaya ya Nanyumbu na Diwani wa Kata ya Masuguru, Benjamin Raphael Masimbo, pamoja na viongozi mbalimbali wa Kata na Kijiji hicho, wakati wa zoezi la kukabidhi madawati hayo kwa Mwalimu Mkuu wa Shule ya Msingi Masuguru, Fariji Rweyemamu.
Msaada huo umetokana na ahadi iliyotolewa na Waziri Kapinga Agosti 10, 2026, wakati alipokwenda kukagua Mradi wa Maji wa Mto Ruvuma hadi Mangaka, ambapo alichangia shilingi milioni moja (TSh 1,000,000) kwa ajili ya kuwezesha upatikanaji wa madawati hayo.
Akizungumza baada ya kukabidhiwa kwa madawati hayo, Ashura Mfaume, mkazi wa Kijiji cha Masuguru, alimpongeza Waziri Kapinga kwa kutimiza ahadi yake na kumshukuru kwa kuendelea kuwa karibu na wananchi.
“Tunamshukuru sana Mhe. Waziri kwa kutimiza ahadi yake. Madawati haya yatasaidia sana wanafunzi wetu na kupunguza changamoto ya kukaa chini wakati wa masomo,” alisema Bi. Ashura.
Kwa upande wake, Mustapha Chikomela, mwananchi wa Kijiji cha Masuguru, alimpongeza Waziri Kapinga kwa kutekeleza ahadi hiyo kwa vitendo, akisema hatua hiyo ni mfano wa ushirikiano kati ya viongozi na wananchi katika kuboresha mazingira ya elimu.
Aidha, uongozi wa Kijiji cha Masuguru, kwa kushirikiana na viongozi wa Kata ya Masuguru, ulitoa shukrani kwa Serikali na viongozi kwa kuendelea kutoa ushirikiano na misaada mbalimbali yenye lengo la kuleta maendeleo kwa wananchi.
Mamlaka ya Usimamizi wa Bandari Tanzania (TPA) imepongezwa kwa kuendelea kutekeleza sera ya bahari kwa kuimarisha ulinzi na usalama katika bandari zake nchini.
Pongezi hizo zimetolewa na Katibu Mkuu wa Wizara ya Ujenzi na Uchukuzi wa Serikali ya Mapinduzi Zanzibar, Mhandisi Ali Said Bakari, alipotembelea Banda la TPA wakati wa ufunguzi wa Maadhimisho ya Siku ya Usafirishaji Majini Duniani yaliyofanyika katika Viwanja vya Kijiji cha 21, Tanga Mjini, ambapo alikuwa mgeni rasmi.
Mhandisi Bakari alisema mafanikio yanayopatikana katika sekta ya bandari yana mchango mkubwa katika kuboresha miundombinu ya bahari nchini, pamoja na kuimarisha ulinzi na usalama kwa watumiaji wa bahari na shehena za wateja.
Akitoa maelezo mbele ya mgeni rasmi, Afisa Mkuu wa Masoko wa TPA, Ally Tembele, alisema mamlaka hiyo inaendelea kuthibitisha kwa vitendo utekelezaji wa Dira ya Maendeleo ya Taifa ya 2050 kwa kununua boti mbili za kisasa za doria kwa ajili ya kuimarisha ulinzi na usalama majini.
“Boti hizo ambazo ni MV Lindo na MV Lindo II, zimeongeza ulinzi na usalama kwa watumiaji wa huduma za bandari, meli pamoja na shehena za wateja,” alisema Tembele.
Alisema uwepo wa boti hizo za kisasa za doria ni sehemu ya jitihada za TPA kuhakikisha mazingira ya shughuli za kibandari yanakuwa salama na yenye ufanisi kwa wadau wote wanaotumia huduma za bandari.
TPA imeungana na taasisi nyingine zinazohusika na sekta ya bahari nchini kuadhimisha Siku ya Usafirishaji Majini Duniani, yenye kaulimbiu “Kutoka Sera hadi Utekelezaji: Kuimarisha Ubora katika Sekta ya Usafirishaji Majini.”
Wananchi wa Kijiji cha Mchangani, Wilaya ya Nanyumbu, wameipongeza Serikali kupitia Halmashauri ya Wilaya ya Nanyumbu kwa kuimarisha huduma ya chakula shuleni, wakisema hatua hiyo imechangia kuboresha afya, mahudhurio na uwezo wa wanafunzi kujifunza.
Akizungumza kuhusu huduma hiyo, Ajibu Besha, mkazi wa Kijiji cha Mchangani, ameipongeza Serikali na uongozi wa shule kwa kuhakikisha wanafunzi wanapata chakula wakiwa shuleni, akisema hatua hiyo imewasaidia watoto kusoma katika hali nzuri bila kukabiliwa na changamoto ya njaa.
“Tunawashukuru sana Serikali na shule kwa kuhakikisha watoto wetu wanapata chakula wakiwa shuleni. Hii inawasaidia kusoma vizuri na pia kutunza afya zao,” alisema Besha.
Kwa upande wake, Namaka Saidi, mwanafunzi wa Darasa la Nne katika shule hiyo, ameishukuru Serikali kupitia Afisa Lishe wa Wilaya kwa kuwawezesha kupata huduma ya chakula shuleni, akisema hatua hiyo inawasaidia kusoma kwa bidii wakiwa na afya njema.
“Tunawashukuru Serikali na Afisa Lishe wa Wilaya kwa kutuletea chakula shuleni. Sasa tunasoma kwa bidii kutokana na uwepo wa huduma ya chakula,” alisema Namaka.
Aidha, Kitengo cha Lishe kimeendelea kusimamia utekelezaji wa afua za lishe shuleni kwa lengo la kuhakikisha wanafunzi wanapata chakula salama na chenye lishe bora, jambo linalolenga kuchangia katika kuboresha afya, ukuaji na maendeleo yao kitaaluma.
Halmashauri pia imeendelea kuhimiza uboreshaji wa mazingira ya ulaji shuleni, ikiwemo kuweka utaratibu mzuri wa wanafunzi kupata chakula katika mazingira salama, safi na yanayozingatia afya.
