WAZIRI wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Patrobas Katambi, ametakiwa kuchukua hatua za haraka kumaliza mgogoro wa madereva wa mabasi na malori, huku akitakiwa kuitisha mazungumzo na wadau wa sekta hiyo ili kurejesha huduma za usafiri nchini.
Wito huo umetolewa na Waziri Kivuli wa Mambo ya Ndani wa ACT Wazalendo, Naggy Kaboyoka, aliyesema Serikali inapaswa kusitisha kwa muda utekelezaji wa mfumo wa pointi 15 kwenye leseni za madereva na kuzungumza nao kabla ya kuendelea na utekelezaji wake.
Kaboyoka alisema madereva wana hofu kuwa mfumo huo unaweza kusababisha kupoteza pointi kwenye leseni zao na hatimaye kuathiri ajira zao.
Alisema mgogoro huo pia umechangiwa na mabadiliko ya mara kwa mara ya kanuni za usafirishaji pamoja na kutoshirikishwa kwa madereva na wadau wengine katika maamuzi yanayowahusu.
Kwa mujibu wa ACT Wazalendo, mgomo huo umeathiri huduma za usafiri na kuwaweka wananchi katika mazingira magumu, wakiwemo wanafunzi, wafanyabiashara, wagonjwa na wasafiri wanaotegemea mabasi na malori.
Wakati huo huo, Katambi amechukua hatua kuhusu mfumo huo kwa kuagiza usitishwe na kueleza kuwa tathmini inapaswa kufanyika, ikiwemo kuzingatia maoni ya wadau.
Katambi pia amewataka madereva kuwa watulivu, huku akisisitiza kuwa hakuna dereva anayepaswa kukatwa pointi kinyume na maelekezo yaliyotolewa.
ACT Wazalendo imesisitiza umuhimu wa Serikali kuhusisha madereva, waajiri na wadau wengine katika mazungumzo ili kupata suluhisho la changamoto zinazolikabili sekta ya usafirishaji na kurejesha huduma za usafiri nchini.
CHAMA Cha Mapinduzi (CCM) Wilaya ya Hai kimepanga kuitisha kikao cha Kamati ya Siasa kujadili sakata la Mwenyekiti wa CCM Kata ya Bomang’ombe, Agness Kimaro, aliyedai kuwekwa ndani kwa amri ya Mkuu wa Wilaya ya Hai, Hassan Bomboko.
Kimaro alikamatwa Septemba 25, 2026, wakati akielekea kwenye shughuli za ujenzi wa shina la CCM, ikiwa ni sehemu ya maandalizi ya ziara ya Naibu Katibu Mkuu wa CCM Bara, Aggrey Mwanri, mkoani Kilimanjaro.
Mwenyekiti wa CCM Wilaya ya Hai, Wang’uba Maganda, alisema chama hicho kimepata taarifa kuhusu tukio hilo, lakini suala hilo halijawasilishwa rasmi katika ofisi ya chama.
Alisema kutokana na sakata hilo kupata mwangwi mkubwa, wameamua kuitisha kikao cha Kamati ya Siasa ya Wilaya ili kulijadili kwa kina, kubaini chanzo cha tukio, namna lilivyotokea na hatua zilizochukuliwa.
“Kwa sababu halijafika mezani kwetu rasmi, hatukuliingilia kwa namna yoyote katika mchakato huo, lakini kwa sasa, kwa sababu limepata mwangwi mkubwa nchini, tumekubaliana tufanye kikao cha Kamati ya Siasa ya Wilaya ili kulijadili,” alisema Maganda.
Alisema baada ya kikao hicho, chama kitatoa msimamo kuhusu suala hilo na hatua zinazopaswa kuchukuliwa.
Kwa upande wake, Kimaro alisema baada ya kuachiliwa alielezwa na polisi kuwa walikuwa wameagizwa kumpeleka kituoni, kabla ya kuambiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ndiye aliyeagiza apelekwe kwake.
Hata hivyo, Bomboko alikanusha kuhusika na kukamatwa kwa Kimaro, akisema hana taarifa kuhusu tukio hilo.
“Sina hizo taarifa mimi. Mimi nasikia kwako. Ikiwa zipo kwenye mitandao ya kijamii, naomba nikutumie namba yangu ya WhatsApp unitumie hiyo taarifa ili niweze kuiona kabla ya kuongea. Maana si kweli, mimi sijamkamata mtu na sina hiyo taarifa,” alisema Bomboko.
Kimaro aliachiwa kwa dhamana iliyowekwa na Mbunge wa Hai, Saashisha Mafuwe, na kurejeshwa katika ofisi za chama.
Madereva wa mabasi ya abiria mkoani Ruvuma wameendelea na huduma ya usafirishaji baada ya Kamanda wa Polisi Mkoa huo, SACP Marco Chilya, kuwahakikishia ulinzi na usalama katika maeneo yao ya kazi.
Chilya alitoa kauli hiyo jana alipokutana na madereva, abiria, wananchi na wadau wa usafirishaji katika Stendi ya Mabasi iliyopo Kata ya Shule ya Tanga, Manispaa ya Songea.
Katika mkutano huo, Kamanda Chilya alisikiliza changamoto zinazowakabili wadau wa usafirishaji na kueleza kuwa Jeshi la Polisi kwa kushirikiana na idara nyingine linaendelea kuchukua hatua kuhakikisha mazingira ya usafirishaji yanakuwa salama.
Aliwataka madereva kuendelea kutekeleza majukumu yao kwa kufuata sheria na taratibu, huku akisisitiza umuhimu wa ushirikiano kati ya Polisi, madereva, abiria na wadau wengine katika kuhakikisha huduma za usafiri zinaendelea bila vikwazo.
Kauli hiyo imekuja kufuatia taarifa za baadhi ya madereva wa mabasi ya abiria kusitisha huduma ya usafirishaji kwa sababu mbalimbali, hali iliyokuwa na uwezo wa kuathiri wananchi wanaotegemea usafiri huo katika shughuli zao za kila siku.
Chilya alisema Jeshi la Polisi litaendelea kushughulikia changamoto zinazohusu usalama na kuhakikisha madereva wanafanya kazi katika mazingira salama.
Baada ya mazungumzo hayo, madereva waliendelea na safari zao kama kawaida kuelekea mikoa mbalimbali, hatua iliyowezesha huduma za usafirishaji wa abiria kuendelea na wananchi kuendelea na shughuli zao bila usumbufu wa usafiri.
Mgomo wa madereva wa mabasi na malori ni matokeo ya kupinga mfumo mpya wa kukata pointi kwenye leseni, unaotekelezwa na Kitengo cha Usalama Barabarani cha Jeshi la Polisi, ambapo dereva anayebainika kufanya makosa barabarani hukatwa pointi 15 kwenye leseni yake.
Mfumo huo umewafanya madereva kusitisha huduma katika stendi mbalimbali nchini wakitaka ufafanuzi na hatua za mfumo huo.
Afrika ni bara lenye idadi kubwa ya vijana, huku takribani asilimia 60 ya wakazi wake wakiwa na umri chini ya miaka 25. Idadi hiyo inaifanya nafasi ya vijana kuwa muhimu katika kujenga mustakabali wa bara, hususan katika masuala ya amani, usalama na maendeleo.
Hata hivyo, pamoja na kuwa vijana ni nguvu muhimu ya maendeleo, maisha yao yanaendelea kuathiriwa na changamoto mbalimbali, ikiwemo migogoro, ukosefu wa ajira na fursa za kiuchumi, pamoja na kutoshirikishwa kikamilifu katika michakato ya kufanya maamuzi.
Hali hiyo imeifanya nafasi ya vijana katika kujenga amani kuwa sehemu muhimu ya ajenda ya Afrika.
Vijana Katika Mazingira ya Migogoro
Katika baadhi ya maeneo ya Afrika, vijana ni miongoni mwa makundi yanayoathiriwa na migogoro na ukosefu wa usalama.
Migogoro inaweza kuvuruga mifumo ya elimu, ajira, biashara na maisha ya kawaida, huku baadhi ya vijana wakilazimika kuhama makazi au kupoteza fursa za kujenga maisha yao.
Umoja wa Afrika unatambua kuwa vijana wameathiriwa na migogoro ya silaha, misimamo mikali ya vurugu, ujambazi wenye silaha na aina nyingine za ukosefu wa usalama barani Afrika.
Wakati huo huo, Umoja wa Afrika unawataja vijana kama wadau muhimu katika kuzuia migogoro na kujenga amani.
Hivyo, vijana hawawezi kuangaliwa kama waathirika pekee wa migogoro. Wanaweza pia kuwa sehemu ya suluhisho.
Kutoka Watazamaji Hadi Washiriki
Mjadala kuhusu vijana, amani na usalama unazidi kuelekezwa kwenye umuhimu wa ushiriki wa maana wa vijana katika michakato ya kujenga amani.
Umoja wa Afrika una mfumo wa Bara wa Vijana, Amani na Usalama (Youth, Peace and Security—YPS), pamoja na mpango wa utekelezaji wa miaka 10 wa 2020–2029. Mfumo huo unalenga kukuza ushiriki wa vijana katika kuzuia na kutatua migogoro pamoja na kujenga amani.
Ushiriki huo haupaswi kuishia kuwaalika vijana kwenye mikutano. Unapaswa kuwapa nafasi katika michakato ya kufanya maamuzi, uongozi na utekelezaji wa mipango inayohusu amani na usalama.
Hilo ni muhimu kwa sababu vijana wanaishi katika jamii zinazokumbwa na changamoto hizo na wanaweza kutoa mitazamo inayotokana na uzoefu wao wa moja kwa moja.
Changamoto Zinazoathiri Vijana
Amani haiwezi kutenganishwa na mazingira ya kijamii na kiuchumi ambayo vijana wanaishi.
Ukosefu wa ajira, upatikanaji mdogo wa elimu na ujuzi, umaskini, kutengwa katika michakato ya kufanya maamuzi na changamoto za maendeleo vinaweza kuongeza hali ya kutokuwa na uhakika miongoni mwa vijana.
Kwa sababu hiyo, mjadala wa amani haupaswi kuangalia tu namna ya kukomesha migogoro, bali pia namna ya kujenga mazingira yatakayowawezesha vijana kupata elimu, ajira, ujuzi na fursa za kushiriki katika maendeleo ya jamii zao.
Umoja wa Afrika umeendelea kusisitiza umuhimu wa uwekezaji katika vijana na ushiriki wao katika michakato ya amani. Mwaka 2026, viongozi na wadau wa AU pia wameendelea kusisitiza kuwa uwezeshaji wa vijana na ushiriki wao wa maana ni sehemu ya kujenga amani endelevu barani Afrika.
Bujumbura na Msukumo Mpya wa Mjadala
Mjadala kuhusu vijana, amani na usalama ulipewa msukumo zaidi kupitia Mjadala wa Tano wa Bara la Afrika kuhusu Vijana, Amani na Usalama pamoja na Wanawake, Amani na Usalama, uliofanyika Bujumbura, Burundi, Agosti 10–12, 2026.
Kongamano hilo liliwakutanisha viongozi na wawakilishi kutoka Umoja wa Afrika, Umoja wa Mataifa, serikali, mashirika ya kiraia, wanawake na vijana kutoka maeneo mbalimbali ya Afrika.
Lengo lilikuwa kujadili utekelezaji wa ajenda za Vijana, Amani na Usalama pamoja na Wanawake, Amani na Usalama, na kutafuta namna ya kuimarisha nafasi ya makundi hayo katika kuzuia migogoro na kujenga amani endelevu.
Mjadala wa Bujumbura pia uliangazia uhusiano kati ya maji, amani, usimamizi wa rasilimali na uongozi jumuishi. Kaulimbiu ya kongamano ilisisitiza umuhimu wa taasisi za Afrika kuimarisha nafasi ya vijana na wanawake katika kuzuia na kusimamia migogoro, pamoja na kujenga amani kupitia usimamizi unaowajibika wa rasilimali.
Katika tukio hilo, vijana walihusishwa katika mijadala na mipango iliyolenga kuimarisha nafasi yao katika ajenda ya amani na usalama.
Bujumbura Declaration, iliyopitishwa katika mkutano wa Youth Creative Consortium uliofanyika pembeni mwa kongamano hilo, ilisisitiza umuhimu wa vijana kuwa washirika na viongozi katika juhudi za kujenga Afrika yenye amani.
Nini Kifanyike?
Kujenga amani ya kudumu barani Afrika kunahitaji zaidi ya mikutano na matamko. Kunahitaji hatua zinazowapa vijana nafasi halisi ya kushiriki katika jamii na michakato ya kufanya maamuzi.
Uwekezaji katika elimu na ujuzi, upatikanaji wa ajira na fursa za kiuchumi, pamoja na ushiriki wa vijana katika kufanya maamuzi, vinaweza kuwa sehemu ya juhudi za kuwawezesha kuchangia katika amani na maendeleo.
Mifumo ya elimu pia inaweza kuimarisha elimu ya amani, uraia, uvumilivu na utatuzi wa migogoro.
Aidha, kujenga utamaduni wa amani na uvumilivu miongoni mwa watoto na vijana ni sehemu muhimu ya juhudi za kujenga jamii zenye amani na usalama.
Mustakabali wa Afrika Ni wa Vijana
Kwa bara lenye idadi kubwa ya vijana, amani na usalama ni masuala yanayohusu moja kwa moja mustakabali wa kizazi hicho.
Vijana wanaweza kuwa waathirika wa migogoro, lakini pia wanaweza kuwa sehemu muhimu ya kuzuia migogoro, kuunganisha jamii na kujenga amani.
Ili hilo litokee, wanahitaji zaidi ya kutambuliwa katika hotuba na mikutano. Wanahitaji nafasi halisi ya kushiriki katika kufanya maamuzi na kutekeleza mipango inayohusu maisha na mustakabali wao.
Mjadala wa Bujumbura umeonyesha kuwa suala la vijana, amani na usalama linaendelea kuwa sehemu muhimu ya ajenda ya bara. Changamoto iliyopo ni kuhakikisha kuwa mijadala kama hiyo haiishii katika kumbi za mikutano, bali inatafsiriwa kuwa hatua zinazoonekana katika jamii.
Kwa Afrika yenye idadi kubwa ya vijana, kuwekeza kwao si suala la maendeleo pekee; ni sehemu ya juhudi za kujenga amani, usalama na mustakabali endelevu wa bara.
Wananchi wa Wilaya ya Mvomero mkoani Morogoro wameaswa kuzingatia maelekezo ya wataalamu na viongozi wa maeneo yao ili kujikinga na madhara yanayoweza kusababishwa na mafuriko kutokana na mvua kubwa zinazotarajiwa.
Wito huo umetolewa jana na Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, wakati akiendelea na ziara ya kukagua maandalizi ya kukabiliana na athari za mvua za El Niño katika maeneo mbalimbali ya Mkoa wa Morogoro.
Masauni alisema maandalizi ya mapema ni muhimu katika kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mafuriko, akiwataka wananchi kutopuuza tahadhari zinazotolewa na wataalamu na viongozi.
Alisema wananchi wanapaswa kuchukua hatua stahiki pindi wanapopokea taarifa za tahadhari, huku wakitoa taarifa mapema kuhusu hali yoyote inayoweza kuhatarisha maisha au mali.
Katika ziara hiyo, Serikali imeendelea kusisitiza umuhimu wa kuhakikisha maeneo yanayoweza kuathiriwa na mafuriko yanaandaliwa mapema, ikiwemo kusafishwa kwa njia za maji na kuboreshwa kwa miundombinu inayohusika na upitishaji wa maji.
Wataalamu na viongozi wa Mkoa wa Morogoro wamekuwa wakitoa taarifa kuhusu maeneo hatarishi pamoja na hatua zinazopaswa kuchukuliwa ili kupunguza athari za mvua kubwa.
Masauni pia amewataka wananchi kufuata maelekezo yanayotolewa na mamlaka husika, akisisitiza kuwa hatua za mapema zinaweza kusaidia kupunguza madhara ya mafuriko.
Ziara hiyo inalenga kukagua hatua zinazochukuliwa na mamlaka za Mkoa wa Morogoro kukabiliana na athari za mvua za El Niño, ikiwemo hali ya miundombinu na maandalizi ya kukabiliana na mafuriko.
Wananchi wa Buza, Dar es Salaam, wameilalamikia Serikali kuhusu changamoto za usafiri na utupaji wa taka, wakisema baadhi ya daladala hukatisha safari na kuwaacha njiani, huku kukosekana kwa maeneo maalumu ya kutupa taka kukichangia uchafu katika eneo hilo.
Malalamiko hayo yalitolewa jana wakati Mkuu wa Mkoa wa Dar es Salaam, Albert Chalamila, alipofanya ziara katika Soko la Tandika na Buza, ambako alikutana na wananchi na wafanyabiashara kusikiliza changamoto zinazowakabili.
Wananchi hao walieleza kuwa changamoto ya usafiri imekuwa ikiwalazimu baadhi yao kushuka kabla ya kufika wanakokwenda baada ya madereva wa daladala kukatisha safari.
Aidha, walilalamikia ukosefu wa maeneo maalumu ya kutupa taka, wakisema hali hiyo inaweza kuathiri usafi wa mazingira katika eneo hilo.
Chalamila aliwataka wafanyabiashara wa Soko la Buza kuzingatia usafi na kutunza mazingira ili kuboresha hali ya soko na mazingira ya Jiji la Dar es Salaam.
Katika ziara hiyo, wafanyabiashara walioondolewa katika maeneo yasiyo rasmi ya biashara Tandika pia walilalamikia kuuziwa meza kwa Shiliongi laki mbili (200,000) baada ya kuhamishiwa katika Soko la Buza.
Wafanyabiashara hao walimweleza Chalamila kuwa gharama hiyo imekuwa changamoto kwao wakati wakijaribu kurejesha shughuli zao katika eneo jipya waliloelekezwa na Serikali.
Akizungumzia suala hilo, Mkurugenzi wa Halmashauri ya Manispaa ya Temeke, Jomali Satula, alisema hana taarifa kuhusu bei hiyo, akieleza kuwa shirikisho la wafanyabiashara ndilo lililofanya mazungumzo na mkandarasi na kufikia makubaliano ya Sh200,000 kwa meza.
Chalamila aliwataka wahusika kukaa pamoja na kutafuta suluhu ya changamoto hiyo, akisisitiza kuwa wafanyabiashara wanapaswa kupewa mazingira yatakayowawezesha kuendelea na shughuli zao kwa utaratibu.
Aidha, aliwataka wafanyabiashara walioondolewa Tandika kutumia Soko la Buza lililoandaliwa kwa ajili yao, badala ya kurejea kufanya biashara barabarani au katika maeneo yasiyo rasmi.
Alisema hatua ya kuwaondoa wafanyabiashara barabarani inalenga kuhakikisha njia zinakuwa wazi kwa matumizi ya wananchi na kuboresha mpangilio wa shughuli za biashara jijini.
Chalamila alisisitiza umuhimu wa wafanyabiashara kuingia katika mfumo rasmi, kutambulika na kulipa kodi kwa ajili ya kuchangia maendeleo ya nchi.
“Biashara zinatakiwa kufanywa kwa utaratibu. Tukifuga biashara za ujanja ujanja tutakosa kodi kwa ajili ya maendeleo ya nchi yetu,” alisema.
Wafanyabiashara hao waliiomba Serikali kuendelea kuwasaidia kupata maeneo rasmi ya biashara, wakieleza kuwa kuondolewa katika maeneo yao ya awali kumeathiri shughuli zao.
Kwa upande mwingine, Chalamila alisema Serikali itaendelea kuboresha miundombinu katika maeneo hayo, ikiwemo uwekaji wa lami na taa, akieleza kuwa baada ya mazingira kuwa bora kuna uwezekano wa kuanzisha masoko ya usiku.
Wadau wa sheria na haki za watoto wameitaka Serikali kurekebisha Sheria ya Ndoa ili mtoto wa kike asiruhusiwe kuolewa kabla ya kutimiza umri wa miaka 18, wakisema hatua hiyo ni muhimu katika kulinda haki, ustawi na mustakabali wa mtoto.
Wito huo umetolewa jijini Dodoma katika mkutano ulioandaliwa na Chama cha Wanasheria Wanawake Tanzania (TAWLA), uliolenga kujadili changamoto zinazozuia marekebisho ya sheria hiyo na kutafuta njia za kuzitatua.
Mkurugenzi Mtendaji wa TAWLA, Wakili Tike Mwambipile, alisema Sheria ya Ndoa ina vipengele vinavyohitaji kufanyiwa mapitio, huku suala la ndoa za utotoni likiwa miongoni mwa maeneo yanayopaswa kupewa kipaumbele.
Alisema mtoto mwenye umri wa miaka 14 au 15 bado yuko katika hatua za ukuaji na anakabiliwa na changamoto mbalimbali za kimwili, kihisia na kijamii, hivyo hawezi kutarajiwa kuwa tayari kubeba majukumu yanayoambatana na maisha ya ndoa.
Kwa upande wake, Meneja wa Programu kutoka Jukwaa la Haki za Mtoto Tanzania, Rogasian Massue, alisema wadau wanataka kuona mabadiliko ya sheria yatakayoweka miaka 18 kuwa umri wa msingi wa ndoa kwa mtoto wa kike.
Massue alisema takribani sheria sita zinazomhusu mtoto wa kike zinahitaji kufanyiwa marekebisho ili ziendane na mahitaji ya sasa katika kulinda haki na ustawi wa watoto.
Alisema Serikali inapaswa kuendelea kulitazama suala hilo kwa upana, akieleza kuwa sehemu kubwa ya wadau na jamii inaunga mkono mtoto wa kike kuwa na haki ya kuingia katika ndoa baada ya kutimiza miaka 18.
Mjadala huo pia uliangazia namna ya kuondoa vikwazo vya kisheria vinavyoruhusu ndoa za watoto na kuimarisha ulinzi wa mtoto wa kike dhidi ya madhara yanayoweza kujitokeza kutokana na kuingia katika ndoa akiwa katika umri mdogo.
Wadau hao wameendelea kusisitiza umuhimu wa kurekebisha sheria ili mfumo wa kisheria uendane na jitihada za kulinda haki, usalama na ustawi wa watoto nchini.
Kwa miaka mingi, majina ya mabasi kama Scandinavia Express, Sumry, Hood, Royal Coach, Ngorika na Dar Express yalikuwa sehemu ya maisha ya wasafiri wa Tanzania.
Mabasi hayo hayakuwa vyombo vya usafiri pekee, bali yalikuwa chapa zilizojenga uaminifu kwa abiria kupitia huduma, muonekano, kasi na ubora wa magari yaliyokuwa yakitumika katika safari za masafa marefu.
Hata hivyo, soko la usafiri wa barabara limebadilika kwa kiasi kikubwa. Katika miaka ya hivi karibuni, wazalishaji kutoka China wameongeza ushindani katika soko la Tanzania kwa kuleta mabasi na malori ambayo waendeshaji wengi wanayatazama kwa kuzingatia gharama za ununuzi, matumizi ya mafuta, upatikanaji wa vipuri na gharama za matengenezo.
Mabadiliko hayo hayamaanishi kuwa magari ya Ulaya yamepoteza thamani kabisa. Badala yake, yameleta aina mpya ya ushindani ambapo mfanyabiashara analazimika kuangalia zaidi hesabu za biashara kabla ya kuamua gari analotaka kununua.
Bei ya Gari Yawa Kigezo cha Kwanza
Katibu Mkuu wa Chama cha Wamiliki wa Mabasi Tanzania (TABOA), Priscus, anasema gharama za ununuzi zimekuwa miongoni mwa sababu zinazowafanya waendeshaji wengi kuangalia magari ya China.
Kwa mujibu wa maelezo yake yaliyonukuliwa na gazeti la The Citizen, basi la kifahari lenye body ya Marcopolo na injini ya Scania linaweza kufikia gharama ya takribani Sh1.2 bilioni, wakati basi la China lenye body, injini na vifaa vingine linaweza kugharimu kati ya Sh400 milioni na Sh500 milioni.
Tofauti hiyo ya mtaji ina maana kubwa kwa mfanyabiashara anayehitaji kuongeza idadi ya mabasi katika kampuni yake.
Badala ya kutumia zaidi ya Sh1 bilioni kununua gari moja, gharama ya chini inaweza kumpa uwezo wa kuanza na magari mengi zaidi au kubaki na mtaji wa kuendesha biashara, kulipa wafanyakazi, mafuta, bima na matengenezo.
Hapo ndipo ushindani wa magari ya China unapopata nguvu katika soko la Tanzania.
TABOA: Mfanyabiashara Anaangalia Gharama za Biashara
Priscus anasema waendeshaji wa mabasi hawaangalii uimara wa gari pekee, bali pia gharama za uendeshaji na uwezo wa gari kumrudishia mfanyabiashara fedha alizowekeza.
Hii inaonyesha mabadiliko katika namna biashara ya usafiri inavyopimwa.
Gari linaweza kuwa na historia nzuri ya kudumu kwa miaka mingi, lakini kama vipuri vyake ni ghali, matumizi yake ya mafuta ni makubwa au matengenezo yanahitaji fedha nyingi, mfanyabiashara anaweza kuamua kutumia chaguo jingine lenye gharama ndogo.
Kwa hiyo, bei ya kununua gari ni sehemu moja tu ya hesabu. Kinachofuata ni gharama ya kulifanya liendelee kufanya kazi kila siku.
Vipuri Vyageuka Sehemu ya Ushindani
Katika biashara ya mabasi na malori, gari likikaa gereji kwa muda mrefu linapoteza uwezo wa kuzalisha mapato.
Hii ndiyo sababu upatikanaji wa vipuri umeanza kuwa sehemu muhimu ya maamuzi ya waendeshaji.
Mwenyekiti wa Chama cha Wamiliki wa Malori Tanzania (TAMSTOA), Shaban Chuki, anasema malori ya Ulaya kama Scania bado yana wafuasi kwa sababu ya uimara wake, lakini gharama na upatikanaji wa vipuri vinaweza kuwa changamoto kwa baadhi ya waendeshaji.
Kwa upande mwingine, amesema baadhi ya malori ya China yana mvuto kutokana na bei nafuu ya ununuzi na upatikanaji wa vipuri katika maeneo mbalimbali nchini.
Hili ni muhimu kwa kampuni zinazofanya safari ndefu kwa sababu uharibifu wa gari unaweza kutokea mbali na Dar es Salaam.
Ikiwa kipuri kinapatikana kwa urahisi katika mji mwingine, muda wa gari kukaa nje ya kazi unaweza kupungua.
Malori ya Ulaya Bado Yana Nguvu Kwenye Uimara
Pamoja na ongezeko la magari kutoka China, Chuki anasema baadhi ya wamiliki wa malori bado wanapendelea chapa za Ulaya kwa sababu ya uimara na thamani yake wakati wa kuuza.
Kwa mfano, lori aina ya Scania lililotunzwa vizuri linaweza kuendelea kufanya kazi kwa miaka mingi na pia kuwa na thamani nzuri katika soko la magari yaliyotumika.
Hii inaonyesha kuwa ushindani haujaishia kwenye bei ya gari jipya.
Mfanyabiashara anaweza kuangalia maisha ya gari, gharama za matengenezo, thamani yake baada ya miaka kadhaa na uwezo wa kupata mnunuzi endapo ataamua kuliuza.
Kwa hiyo, gari la bei nafuu si lazima liwe chaguo la kila mfanyabiashara ikiwa biashara yake inahitaji uimara wa muda mrefu au thamani kubwa ya mauzo ya baadaye.
Yutong Yaongeza Nguvu Tanzania
Mabadiliko ya soko yanaonekana pia kupitia ukuaji wa kampuni za China kama Yutong.
Meneja wa Yutong Tanzania, Godwin Lang, anasema takribani mabasi 2,600 ya kampuni hiyo yanafanya kazi Tanzania, huku karibu mabasi 500 zaidi yakifikishwa nchini kila mwaka.
Kampuni hiyo imekadiria kuwa ilikuwa na takribani asilimia 63 ya soko la mabasi ya safari za mikoani na masafa marefu Tanzania mwaka 2025.
Takwimu hizo zinaonyesha ukubwa wa mabadiliko yanayotokea katika soko la mabasi.
Kampuni za China hazishindani tena kwa bei pekee. Zinaingia pia katika maeneo ya huduma baada ya mauzo, upatikanaji wa vipuri, mafunzo ya madereva na mafundi, pamoja na teknolojia za kupunguza matumizi ya mafuta.
Huduma Baada ya Mauzo Yawa Muhimu
Kwa mfanyabiashara wa usafiri, kununua gari ni mwanzo wa uhusiano na mtengenezaji.
Kinachofuata ni kupata huduma pale gari linapoharibika.
Yutong Tanzania imesema ina kituo cha huduma Dar es Salaam chenye zaidi ya aina 2,000 za vipuri muhimu, pamoja na vituo vingine vya huduma nchini.
Kampuni hiyo pia imeeleza kuwa inaendelea kutoa mafunzo kwa madereva, mafundi na wataalamu wa matengenezo.
Mfumo huo unaongeza ushindani kwa sababu waendeshaji hawahitaji tu gari linalonunulika kwa bei nafuu; wanahitaji pia gari linaloweza kurejea barabarani haraka linapopata tatizo.
Teknolojia Yaanza Kuingia Zaidi Kwenye Usafiri
Ushindani wa magari ya kisasa pia umeanza kuhamia kwenye teknolojia.
Baadhi ya watengenezaji wa China wamekuwa wakitumia mifumo inayolenga kupunguza matumizi ya mafuta, kuboresha usalama na kuongeza ufanisi wa magari.
Kwa kampuni za mabasi, matumizi ya mafuta ni gharama kubwa inayojirudia kila siku. Hivyo, tofauti ndogo katika matumizi ya mafuta inaweza kuwa na maana kubwa baada ya gari kufanya safari nyingi kwa mwaka.
Hii ndiyo sababu teknolojia ya injini, mfumo wa mafuta, usalama na matengenezo inazidi kuwa sehemu ya maamuzi ya wafanyabiashara.
China Yaangalia Uwezekano wa Kuunganisha Mabasi Tanzania
Mabadiliko yanaweza kwenda hatua nyingine zaidi.
Yutong Tanzania imesema inafanya upembuzi yakinifu kuhusu uwezekano wa kuanzisha mradi wa kuunganisha mabasi nchini kwa kutumia mfumo wa knock-down assembly.
Kwa sasa hakuna uamuzi wa mwisho kuhusu uwekezaji huo, eneo au muda wa kuanza, kwa sababu kampuni bado inachunguza masuala kama sera za viwanda, kodi, mahitaji ya soko, mnyororo wa ugavi na uwezekano wa kibiashara.
Iwapo mpango huo utaendelea hadi utekelezaji, unaweza kuleta mjadala mpya kuhusu nafasi ya Tanzania katika mnyororo wa uzalishaji wa magari.
Badala ya kuagiza magari yaliyokamilika pekee, nchi inaweza kupata nafasi katika shughuli za kuunganisha magari, huduma za kiufundi, mafunzo na ugavi wa baadhi ya vifaa.
Ajira na Ujuzi Vinaweza Kuongezeka
Sekta ya magari inapokua, mahitaji ya mafundi, wataalamu wa umeme wa magari, wataalamu wa mifumo ya kisasa, wahudumu wa huduma baada ya mauzo na wataalamu wa usimamizi wa magari pia yanaweza kuongezeka.
Hii ni fursa inayoweza kuwa muhimu kwa vijana wanaosoma ufundi na teknolojia.
Ikiwa uwekezaji wa kuunganisha magari utafanikiwa, mahitaji ya wafanyakazi wenye ujuzi yanaweza kuwa sehemu ya mnyororo mpya wa thamani.
Hata hivyo, hilo litategemea kiwango cha uzalishaji, aina ya teknolojia itakayotumika na kiasi cha shughuli kitakachofanyika ndani ya Tanzania.
Biashara ya Malori Yaangalia Gharama kwa Karibu
Kwa upande wa malori, Chuki amesema wamiliki wanaendelea kulinganisha uimara wa magari ya Ulaya na gharama nafuu za magari ya China.
Hii ni hesabu ambayo imekuwa muhimu zaidi kutokana na gharama za mafuta, matengenezo, vipuri na changamoto za safari za masafa marefu.
Malori yanayotumika kusafirisha mizigo kati ya mikoa au kuvuka mipaka yanahitaji kufanya kazi kwa muda mrefu bila kusimama.
Kwa hiyo, gari linaloweza kupunguza muda wa kukaa gereji linaweza kuwa na thamani kubwa kwa mfanyabiashara, hata kama bei yake ya kununua si ndogo zaidi.
Soko Lawalazimisha Watengenezaji Kushindana Zaidi
Ushindani wa China na Ulaya katika soko la Tanzania na Afrika kwa ujumla unaongeza mambo ambayo watengenezaji na waendeshaji wanapaswa kuyazingatia.
Watengenezaji wanapaswa kuangalia bei, ubora, usalama, matumizi ya mafuta, huduma baada ya mauzo na upatikanaji wa vipuri.
Kwa upande wa waendeshaji, ushindani unawapa nafasi ya kulinganisha bidhaa nyingi zaidi kabla ya kufanya uamuzi wa uwekezaji.
Ushindani huo pia unaweka shinikizo kwa wazalishaji kuendelea kuboresha magari yao kulingana na mazingira ya barabara na mahitaji ya soko la Afrika.
Malori ya China Yaongeze Uimara
Chuki amesema changamoto ambayo baadhi ya waendeshaji wamekuwa wakiieleza kwa watengenezaji wa China ni haja ya kuendelea kuboresha uimara wa magari yao.
Kwa mujibu wa maelezo yake, waendeshaji wanahitaji magari yanayoweza kuchanganya gharama nafuu za ununuzi na matengenezo pamoja na uwezo wa kustahimili barabara, mizigo mizito na safari ndefu.
Hii inaweza kuwa moja ya maeneo yatakayoamua mwelekeo wa ushindani katika miaka ijayo.
Ikiwa watengenezaji wa China wataendelea kuboresha uimara huku wakibaki na bei zinazowavutia wafanyabiashara, ushindani katika soko la Tanzania unaweza kuongezeka zaidi.
Tanzania Yaingia Kwenye Soko Jipya la Usafiri
Mabadiliko ya soko la mabasi na malori yanaonyesha kuwa biashara ya usafiri Tanzania haitegemei tena jina la chapa pekee.
Mfanyabiashara wa sasa anaangalia hesabu nzima: bei ya gari, mafuta, vipuri, matengenezo, muda wa gari kufanya kazi, thamani ya kuuza na huduma baada ya mauzo.
Magari ya China yameleta ushindani mpya katika mfumo huo, wakati magari ya Ulaya yanaendelea kuwa na nafasi kutokana na sifa zake za uimara na thamani ya muda mrefu.
Kwa hiyo, kinachotokea sasa si mwisho wa magari ya Ulaya wala ushindi wa moja kwa moja wa magari ya China. Ni mabadiliko ya soko ambapo kila mtengenezaji analazimika kuthibitisha thamani ya bidhaa yake kwa mfanyabiashara.
Mwisho wa Safari Ni Biashara
Katika biashara ya usafirishaji, gari si chombo cha kuonekana tu barabarani; ni mtaji unaotakiwa kuzalisha mapato.
Ndiyo maana bei ya kununua, gharama ya kulihudumia na uwezo wake wa kufanya kazi kwa muda mrefu vinaendelea kuwa vigezo muhimu.
Tanzania inapopanua biashara, usafirishaji wa abiria na mizigo, ushindani wa magari utaendelea kuwa sehemu ya uchumi huo.
Katika ushindani huo, bei, ubora, usalama, upatikanaji wa vipuri, teknolojia na huduma baada ya mauzo vinaendelea kuwa miongoni mwa mambo yanayoweza kuamua uhusiano wa watengenezaji na soko la Tanzania.
SERIKALI imeanza kuhakikisha watu wenye ulemavu, hususan wasioona, wanapata taarifa za tahadhari na maandalizi ya kukabiliana na mvua za El Niño zinazotarajiwa kuanza kuathiri maeneo mbalimbali nchini kuanzia Oktoba mwaka huu.
Hatua hiyo imechukuliwa na Ofisi ya Waziri Mkuu kupitia Idara ya Menejimenti ya Maafa kwa kushirikiana na Kitengo cha Huduma kwa Watu Wenye Ulemavu, kwa kuandaa vipeperushi vya Nukta Nundu (Braille) vyenye maelekezo kuhusu hatua za kuchukua kabla na wakati wa mvua hizo.
Naibu Waziri wa Ofisi ya Waziri Mkuu, Sera, Bunge, Uratibu na Wenye Ulemavu, Ummy Nderiananga, amesema hatua hiyo inalenga kuhakikisha ujumbe wa tahadhari unawafikia wananchi wote bila kujali mahitaji yao.
Nderiananga alitoa kauli hiyo hivi karibuni jijini Dodoma, alipokutana na viongozi wa Shirikisho la Vyama vya Watu Wenye Ulemavu Tanzania (SHIVYAWATA), Chama cha Wasioona Mkoa wa Dodoma pamoja na wanahabari kwa ajili ya kuhakiki usahihi na ufasaha wa maudhui yaliyowekwa kwenye vipeperushi hivyo.
Amesema Serikali ina wajibu wa kuhakikisha taarifa kuhusu majanga, tahadhari na namna ya kujikinga zinapatikana katika mifumo inayoweza kufikiwa na makundi mbalimbali ya wananchi, wakiwemo watu wenye ulemavu.
Kwa upande wao, SHIVYAWATA na wawakilishi wa watu wasioona walishiriki katika mchakato wa kuhakiki maudhui ya vipeperushi hivyo, hatua inayolenga kuhakikisha taarifa zinazotolewa zinaeleweka na zinaendana na mahitaji ya watu wenye ulemavu wa kuona.
Mvua za El Niño zinatarajiwa kuanza kuathiri maeneo mbalimbali nchini kuanzia Oktoba 2026, huku Serikali ikiwa imeweka mpango wa maandalizi na kukabiliana na madhara yanayoweza kujitokeza.
Tayari Ofisi ya Waziri Mkuu imetoa maelekezo kwa taasisi na mamlaka mbalimbali kutambua maeneo hatarishi na kuchukua hatua za mapema ili kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mvua hizo.
