Kusini Kwetu

Na Pilastus Nyaulingo

Kilimo Tanzania kinaingia katika hatua mpya, ambapo akili bandia (AI), teknolojia za simu na mifumo ya kidijitali vinaanza kubadili namna wakulima wanavyopata masoko, pembejeo, huduma za fedha na taarifa za uzalishaji, huku vijana wakitumia ujuzi wao kuibua biashara na suluhisho mpya ndani ya sekta hiyo.

Mabadiliko hayo yanaibua fursa kwa vijana wenye ujuzi wa teknolojia kuingia katika kilimo si kama wazalishaji pekee, bali pia kama wabunifu wa programu na huduma zinazolenga kutatua changamoto zinazowakabili wakulima katika mnyororo wa thamani.

Kupitia programu mbalimbali za ubunifu na uwezeshaji, kampuni changa zinaanza kutengeneza suluhisho zinazotumia teknolojia kuwasaidia wakulima kupata taarifa, masoko, mitaji na huduma za kitaalamu kwa urahisi zaidi.

Kilimo Chaanza Kutafuta Wabunifu wa Kidijitali

Katika Wiki ya Ubunifu Tanzania iliyofanyika Septemba 2026, Umoja wa Mataifa, Umoja wa Ulaya na washirika wao waliweka vijana na ubunifu wa kidijitali katikati ya mjadala kuhusu mabadiliko ya kilimo nchini.

Kikao hicho kilihusisha waanzilishi wa kampuni, viongozi wa Serikali na wabunifu vijana waliokuwa wakijadili namna teknolojia inavyoweza kusaidia kubadilisha mtazamo wa kilimo kutoka shughuli ya uzalishaji pekee kwenda kwenye biashara inayotumia maarifa, fedha, masoko na ubunifu.

Mjadala huo ulienda sambamba na kufunguliwa kwa programu ya Agritech4Tanzania Accelerator, inayolenga kusaidia kampuni za Tanzania zinazotengeneza suluhisho za kidijitali kwa wakulima wadogo.

Mpango huo unalenga kampuni zinazotumia teknolojia kutatua changamoto mbalimbali ndani ya mnyororo wa kilimo, ikiwamo upatikanaji wa fedha, masoko, pembejeo na ushauri wa kitaalamu.

Kampuni zitakazochaguliwa zinatarajiwa kupata mafunzo ya kitaalamu, ushauri wa biashara, maandalizi ya kuvutia wawekezaji na fursa za kuunganishwa na mitaji, huku kampuni tatu zitakazokidhi vigezo zikitajwa kuwa zinaweza kupata ruzuku maalumu.

Teknolojia Yageuka Fursa Kibiashara

Moja ya maeneo yanayochochea mabadiliko haya ni matumizi ya taarifa za kilimo katika kutengeneza huduma zinazolenga mahitaji ya wakulima.

Taarifa kuhusu uzalishaji, masoko, hali ya hewa na mahitaji ya wakulima zinaweza kusaidia kampuni kubuni huduma zinazowawezesha wakulima kufanya maamuzi bora kuhusu uzalishaji na biashara.

Umoja wa Ulaya kupitia Data for Digital Agriculture Transformation in Tanzania (D4DAT) umeeleza kuwa taarifa za kilimo Tanzania kwa muda mrefu zimekuwa zikikusanywa na taasisi mbalimbali, hali inayofanya uunganishaji na matumizi yake kuwa changamoto.

Jose-Luis Gonzalez, anayewakilisha Umoja wa Ulaya nchini Tanzania, amesema kuna umuhimu wa kuboresha matumizi ya taarifa hizo ili ziweze kusaidia ubunifu na huduma mpya.

D4DAT unaotekelezwa kwa ushirikiano wa Serikali, Umoja wa Ulaya, mashirika ya Umoja wa Mataifa na wadau wengine wa maendeleo, unalenga kuimarisha matumizi ya teknolojia katika kilimo na kuwezesha huduma za kidijitali kuwafikia wakulima wadogo, wanawake na vijana.

Mpango huo ulizinduliwa mwaka 2024 ukiwa na thamani ya dola milioni tatu na ukalenga kutumia teknolojia za kidijitali kuongeza tija, ustahimilivu wa jamii za vijijini, upatikanaji wa taarifa na masoko.

Awamu ya awali ilielekezwa katika mikoa ya Dodoma, Kigoma, Ruvuma na Manyara.

Kupitia D4DAT, Agritech4Tanzania Accelerator inalenga kusaidia kampuni za ndani kuboresha bidhaa zao, kuongeza uwezo wa kibiashara na kutafuta mitaji ya kukuza huduma zinazotumia teknolojia katika kilimo.

AI Yaanza Kutumika Kutatua Changamoto za Kilimo

Mwelekeo huo unaonekana pia katika shughuli za vijana wanaoshiriki mashindano ya ubunifu wa teknolojia.

Nchini Tanzania, Benki ya NMB kwa kushirikiana na Taasisi ya Afrika ya Sayansi na Teknolojia ya Nelson Mandela (NM-AIST) iliandaa AgriFin Hackathon 2026 mjini Arusha kuanzia Septemba 21 hadi 25, ambapo wataalamu 20 walikusanyika kutengeneza suluhisho za kidijitali zinazolenga changamoto za kilimo.

Washiriki walitumia AI na teknolojia nyingine kutafuta namna ya kuboresha upatikanaji wa huduma za fedha na kuongeza tija katika kilimo.

Hatua hiyo inaonyesha kuwa taasisi za fedha nazo zinaanza kutazama teknolojia kama sehemu ya kutatua changamoto zinazozuia wakulima kupata huduma.

Ikiwa teknolojia inaweza kusaidia taasisi kuelewa mahitaji ya mkulima na mazingira ya uzalishaji, inaweza kusaidia kujenga huduma zinazolenga zaidi mahitaji halisi ya mteja wa kilimo.

Hata hivyo, matumizi hayo yanahitaji mifumo madhubuti ya ulinzi wa taarifa binafsi ili teknolojia isije ikawa chanzo cha hatari mpya kwa wakulima.

Vijana Watakiwa Kuona Kilimo Kama Biashara

Mjadala wa teknolojia unakuja wakati ambapo wadau wanataka kubadilisha pia namna vijana wanavyokitazama kilimo.

Katika kikao cha Wiki ya Ubunifu kilichoendeshwa chini ya kaulimbiu “Youth Making the Big Bet in Agribusiness,” washiriki walijadili umuhimu wa maarifa, fedha na teknolojia katika kukifanya kilimo kuwa eneo la biashara na ubunifu.

Mratibu Mkazi wa Umoja wa Mataifa nchini Tanzania, Susan Ngongi Namondo, alisisitiza kuwa kilimo kina umuhimu mkubwa kwa maendeleo ya Tanzania kwa sababu sehemu kubwa ya Watanzania hupata kipato kupitia sekta hiyo.

Mtazamo huu unaweza kubadilisha aina ya fursa ambazo kijana anaziona ndani ya kilimo.

Badala ya kuingia shambani pekee kama mkulima, kijana mwenye ujuzi wa TEHAMA anaweza kujikita katika kutengeneza programu za masoko, mifumo ya ushauri wa kilimo, huduma za malipo, mifumo ya ufuatiliaji wa mazao au majukwaa yanayowaunganisha wakulima na wanunuzi.

Kwa namna hiyo, kilimo kinaweza kuunda ajira si tu kwa wanaozalisha mazao, bali pia kwa wataalamu wanaojenga huduma zinazounga mkono mnyororo mzima wa thamani.

Changamoto Bado ni Kumfikia Mkulima Mdogo

Pamoja na fursa hizo, bado kuna swali la msingi kuhusu nani atanufaika na mapinduzi haya ya teknolojia.

Programu inaweza kuwa nzuri lakini ikashindwa kumsaidia mkulima ambaye hana simu yenye uwezo wa kutumia huduma hiyo, hana intaneti ya uhakika au hawezi kumudu gharama ya huduma.

Kwa hiyo, kampuni za teknolojia ya kilimo zinahitaji kutengeneza huduma rahisi, nafuu na zinazoweza kufanya kazi katika mazingira halisi ya wakulima, badala ya kujenga mifumo inayofanya kazi vizuri kwenye kompyuta lakini haifikii mashambani.

Changamoto nyingine ni kuhakikisha wakulima wanaelewa na kuamini huduma hizo. Kadri huduma za kidijitali zinavyohusisha fedha na taarifa binafsi, ndivyo umuhimu wa uwazi na ulinzi wa taarifa unavyoongezeka.

Fursa Mpya kwa Vijana wa TEHAMA

Kwa vijana wa Tanzania wenye ujuzi wa programu, AI, data science, graphic design, mobile applications na biashara, kilimo kinaweza kuwa moja ya maeneo mapya ya kutengeneza bidhaa na huduma.

Fursa hiyo haimaanishi kwamba kila kijana lazima awe mkulima, bali kwamba ujuzi wa teknolojia unaweza kutumika kutatua matatizo yaliyopo ndani ya sekta ya kilimo.

Kuanzia mfumo wa kumsaidia mkulima kupata mnunuzi hadi programu inayompa taarifa za bei, hali ya hewa au huduma za kifedha, nafasi ya ubunifu ipo katika hatua nyingi za mnyororo wa thamani.

Kwa kuwepo kwa programu kama Agritech4Tanzania Accelerator, vijana na kampuni za ndani wanapata fursa ya kuendeleza mawazo yao kuwa bidhaa na huduma zinazoweza kutumika kibiashara.

Maombi ya mpango huo wa 2026 yalifunguliwa hadi Septemba 30, huku programu ikiwa inalenga kusaidia kampuni kuboresha bidhaa zao, kuongeza uwezo wa kibiashara na kutafuta mitaji ya kukuza huduma zao.

Hii inaonyesha kuwa mjadala wa teknolojia na kilimo hauishii kwenye mikutano pekee, bali unaanza kupewa mifumo ya kuwasaidia wabunifu kugeuza mawazo yao kuwa biashara.

Kilimo Chafungua Milango kwa Teknolojia

Tanzania inapojenga uchumi wa kidijitali, kilimo kinaweza kuwa moja ya maeneo ambayo teknolojia itaonekana moja kwa moja katika maisha ya wananchi.

AI, simu janja, mifumo ya malipo, majukwaa ya masoko na programu za ushauri zinaweza kuunganishwa ili kujenga huduma zinazomsaidia mkulima kuanzia kabla ya kupanda hadi baada ya kuvuna.

Mafanikio ya mabadiliko hayo yatategemea uwezo wa kuunganisha teknolojia na mahitaji halisi ya mkulima, pamoja na kujenga mazingira yanayowezesha vijana na kampuni za ndani kushiriki katika kutengeneza suluhisho.

Kwa hiyo, kizazi kipya cha vijana hakihitaji kuiona sekta ya kilimo kama eneo linalohitaji nguvu kazi pekee, bali pia kama soko la maarifa, ubunifu na teknolojia.

Kadri Serikali, taasisi za fedha, mashirika ya maendeleo, vyuo na sekta binafsi zinavyoendelea kujenga mazingira ya ubunifu, nafasi ya vijana katika kilimo inaweza kupanuka kutoka kuwa wazalishaji hadi kuwa watengenezaji wa mifumo na huduma zinazobadilisha namna sekta hiyo inavyofanya kazi.

Hapo ndipo kilimo cha Tanzania kinaweza kuunganisha uzalishaji, teknolojia, mitaji na masoko katika mfumo wa biashara unaoendana na uchumi wa kidijitali.

Na Abel Mwakingwe

Wananchi wa Wilaya ya Nkansi na Manispaa ya Sumbawanga wanatarajiwa kupata huduma bora zaidi za afya baada ya Zahanati za Chala na King’ombe kupatiwa vifaa tiba vyenye thamani ya jumla ya Sh milioni 312.

Zahanati ya Chala imepokea vifaa vyenye thamani ya Sh milioni 267, huku Zahanati ya King’ombe katika Manispaa ya Sumbawanga ikipokea vifaa vya Sh milioni 45.

Akizungumza wakati wa makabidhiano hayo, Mbunge wa Viti Maalum Mkoa wa Rukwa, Jacqueline Mzindakaya, alisema vifaa hivyo vitaongeza uwezo wa zahanati hizo kutoa huduma za uchunguzi na matibabu, hususan kwa wanawake wajawazito na watoto.

“Miongoni mwa faida kubwa ya vifaa hivi ni kusaidia kuimarisha utoaji wa huduma za afya kwa wananchi pamoja na kupunguza vifo vya wanawake wajawazito na watoto,” alisema Mzindakaya.

Vifaa hivyo vilivyotolewa kupitia mgao wa Mradi wa TCHMP vinajumuisha mashine za kidijitali za kupima shinikizo la damu, vifaa vya kufuatilia mapigo ya moyo wa mtoto tumboni, mashine za kufuatilia hali ya wagonjwa, vifaa vya kusaidia kujifungua, viti vya magurudumu, friji za kuhifadhia dawa na vitanda vya kujifungulia.

Mzindakaya aliishukuru Serikali kwa kupeleka vifaa hivyo, akisema vitasaidia kupunguza changamoto ya upungufu wa vifaa tiba na kuboresha mazingira ya utoaji wa huduma katika zahanati hizo.

Vifaa hivyo vinatarajiwa kuongeza ufanisi wa huduma za afya, hasa kwa wanawake wajawazito na watoto wanaofika katika vituo hivyo.

Na Iddy Mziray, Songea

Wazee mkoani Ruvuma wameiomba Serikali kuhakikisha haki zao zinatekelezwa, ikiwamo kupata matibabu bure na kipaumbele hospitalini, kulipwa pensheni kwa wakati na kulindwa dhidi ya unyanyasaji.

Wazee hao walitoa kilio hicho wakati wa maadhimisho ya Siku ya Wazee Duniani yaliyofanyika Kata ya Lizaboni, Songea, ambapo walifanya maandamano mafupi kutoka Shule ya Msingi Kiblangoma hadi eneo la maadhimisho.

Miongoni mwa kero walizowasilisha kwa Meya wa Manispaa ya Songea, Abraham Mbunda, ni kuchelewa kwa pensheni, foleni ndefu hospitalini na ukosefu wa fursa za mikopo na misaada ya kuwawezesha kujitegemea.

“Kuna wazee tumefanya kazi miaka 30 lakini pensheni yetu inachelewa miezi mitatu hadi sita. Tunakula nini?” alihoji mmoja wa wazee.

Waliomba pia kuwepo kwa dirisha maalum la huduma za afya kwa wazee ili waweze kupata matibabu kwa urahisi na bila kusubiri muda mrefu.

Akijibu maombi hayo, Meya Mbunda alisema Manispaa itahakikisha wazee wanapewa kipaumbele katika vituo vya afya na kuahidi kufuatilia suala la malipo ya pensheni.

“Tutahakikisha wazee wote wanapata kipaumbele kwenye vituo vyetu vya afya,” alisema Mbunda.

Mbunda aliahidi pia kufikisha kero hizo katika Baraza la Madiwani na kwa Mkuu wa Mkoa kwa ajili ya hatua zaidi.

Na Cartace Ngajiro – Tanga

Uwekezaji uliofanyika katika Bandari ya Tanga umeongeza shughuli za bandari hiyo na kufungua fursa mbalimbali kwa wananchi, huku ukichangia kukuza mnyororo wa thamani na kuongeza mchango wa bandari katika maendeleo ya Mkoa wa Tanga na taifa kwa ujumla.

Hayo yameelezwa na Mkuu wa Wilaya ya Kondoa, Fatma Almas Nyangasa, wakati yeye pamoja na madiwani wa Halmashauri ya Wilaya ya Kondoa walipotembelea Bandari ya Tanga kwa lengo la kujifunza na kutazama fursa zinazopatikana katika Mkoa wa Tanga.

Nyangasa alisema uwekezaji huo unaendelea kuleta manufaa kwa wananchi na taifa kwa ujumla, huku akipongeza Serikali kwa hatua zilizochukuliwa katika kuendeleza bandari hiyo.

“Tunampongeza Rais wetu kwa dhamira yake ya dhati ya kuwekeza katika Bandari ya Tanga na kuifanya bandari hii kufanya mambo makubwa yenye manufaa kwa taifa,” alisema Nyangasa.

Aidha, aliipongeza Menejimenti ya Bandari ya Tanga kwa usimamizi wa shughuli za bandari, akisema ufanisi huo umechangia kuongezeka kwa shehena na mapato.

Akitoa maelezo kuhusu maendeleo ya Bandari ya Tanga, Meneja wa Bandari hiyo, Salehe Mbega, alisema uwekezaji wenye thamani ya Sh bilioni 429.1 umewezesha kuongezeka kwa idadi ya meli zinazohudumiwa kutoka 100 hadi 616 kwa mwaka.

Kwa mujibu wa Mbega, uwekezaji huo pia umeongeza uwezo wa bandari kuhudumia shehena kutoka tani 400,000 hadi tani 2,170,000 kwa mwaka.

Ongezeko la meli na shehena limepanua shughuli zinazofanyika bandarini na hivyo kuongeza fursa kwa wananchi katika sekta mbalimbali zinazohusiana na huduma za bandari, biashara na usafirishaji.

Mbega alisema hali hiyo pia imeendelea kukuza mnyororo wa thamani unaozunguka Bandari ya Tanga, na kuongeza mchango wake katika uchumi wa Mkoa wa Tanga na taifa kwa ujumla.

Na Grace Mwakalinga

WAZIRI wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Patrobas Katambi, ametakiwa kuchukua hatua za haraka kumaliza mgogoro wa madereva wa mabasi na malori, huku akitakiwa kuitisha mazungumzo na wadau wa sekta hiyo ili kurejesha huduma za usafiri nchini.

Wito huo umetolewa na Waziri Kivuli wa Mambo ya Ndani wa ACT Wazalendo, Naggy Kaboyoka, aliyesema Serikali inapaswa kusitisha kwa muda utekelezaji wa mfumo wa pointi 15 kwenye leseni za madereva na kuzungumza nao kabla ya kuendelea na utekelezaji wake.

Kaboyoka alisema madereva wana hofu kuwa mfumo huo unaweza kusababisha kupoteza pointi kwenye leseni zao na hatimaye kuathiri ajira zao.

Alisema mgogoro huo pia umechangiwa na mabadiliko ya mara kwa mara ya kanuni za usafirishaji pamoja na kutoshirikishwa kwa madereva na wadau wengine katika maamuzi yanayowahusu.

Kwa mujibu wa ACT Wazalendo, mgomo huo umeathiri huduma za usafiri na kuwaweka wananchi katika mazingira magumu, wakiwemo wanafunzi, wafanyabiashara, wagonjwa na wasafiri wanaotegemea mabasi na malori.

Wakati huo huo, Katambi amechukua hatua kuhusu mfumo huo kwa kuagiza usitishwe na kueleza kuwa tathmini inapaswa kufanyika, ikiwemo kuzingatia maoni ya wadau.

Katambi pia amewataka madereva kuwa watulivu, huku akisisitiza kuwa hakuna dereva anayepaswa kukatwa pointi kinyume na maelekezo yaliyotolewa.

ACT Wazalendo imesisitiza umuhimu wa Serikali kuhusisha madereva, waajiri na wadau wengine katika mazungumzo ili kupata suluhisho la changamoto zinazolikabili sekta ya usafirishaji na kurejesha huduma za usafiri nchini.

Na Grace Mwakalinga

CHAMA Cha Mapinduzi (CCM) Wilaya ya Hai kimepanga kuitisha kikao cha Kamati ya Siasa kujadili sakata la Mwenyekiti wa CCM Kata ya Bomang’ombe, Agness Kimaro, aliyedai kuwekwa ndani kwa amri ya Mkuu wa Wilaya ya Hai, Hassan Bomboko.

Kimaro alikamatwa Septemba 25, 2026, wakati akielekea kwenye shughuli za ujenzi wa shina la CCM, ikiwa ni sehemu ya maandalizi ya ziara ya Naibu Katibu Mkuu wa CCM Bara, Aggrey Mwanri, mkoani Kilimanjaro.

Mwenyekiti wa CCM Wilaya ya Hai, Wang’uba Maganda, alisema chama hicho kimepata taarifa kuhusu tukio hilo, lakini suala hilo halijawasilishwa rasmi katika ofisi ya chama.

Alisema kutokana na sakata hilo kupata mwangwi mkubwa, wameamua kuitisha kikao cha Kamati ya Siasa ya Wilaya ili kulijadili kwa kina, kubaini chanzo cha tukio, namna lilivyotokea na hatua zilizochukuliwa.

“Kwa sababu halijafika mezani kwetu rasmi, hatukuliingilia kwa namna yoyote katika mchakato huo, lakini kwa sasa, kwa sababu limepata mwangwi mkubwa nchini, tumekubaliana tufanye kikao cha Kamati ya Siasa ya Wilaya ili kulijadili,” alisema Maganda.

Alisema baada ya kikao hicho, chama kitatoa msimamo kuhusu suala hilo na hatua zinazopaswa kuchukuliwa.

Kwa upande wake, Kimaro alisema baada ya kuachiliwa alielezwa na polisi kuwa walikuwa wameagizwa kumpeleka kituoni, kabla ya kuambiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ndiye aliyeagiza apelekwe kwake.

Hata hivyo, Bomboko alikanusha kuhusika na kukamatwa kwa Kimaro, akisema hana taarifa kuhusu tukio hilo.

“Sina hizo taarifa mimi. Mimi nasikia kwako. Ikiwa zipo kwenye mitandao ya kijamii, naomba nikutumie namba yangu ya WhatsApp unitumie hiyo taarifa ili niweze kuiona kabla ya kuongea. Maana si kweli, mimi sijamkamata mtu na sina hiyo taarifa,” alisema Bomboko.

Kimaro aliachiwa kwa dhamana iliyowekwa na Mbunge wa Hai, Saashisha Mafuwe, na kurejeshwa katika ofisi za chama.

Na Iddy Mziray, Songea

Madereva wa mabasi ya abiria mkoani Ruvuma wameendelea na huduma ya usafirishaji baada ya Kamanda wa Polisi Mkoa huo, SACP Marco Chilya, kuwahakikishia ulinzi na usalama katika maeneo yao ya kazi.

Chilya alitoa kauli hiyo jana alipokutana na madereva, abiria, wananchi na wadau wa usafirishaji katika Stendi ya Mabasi iliyopo Kata ya Shule ya Tanga, Manispaa ya Songea.

Katika mkutano huo, Kamanda Chilya alisikiliza changamoto zinazowakabili wadau wa usafirishaji na kueleza kuwa Jeshi la Polisi kwa kushirikiana na idara nyingine linaendelea kuchukua hatua kuhakikisha mazingira ya usafirishaji yanakuwa salama.

Aliwataka madereva kuendelea kutekeleza majukumu yao kwa kufuata sheria na taratibu, huku akisisitiza umuhimu wa ushirikiano kati ya Polisi, madereva, abiria na wadau wengine katika kuhakikisha huduma za usafiri zinaendelea bila vikwazo.

Kauli hiyo imekuja kufuatia taarifa za baadhi ya madereva wa mabasi ya abiria kusitisha huduma ya usafirishaji kwa sababu mbalimbali, hali iliyokuwa na uwezo wa kuathiri wananchi wanaotegemea usafiri huo katika shughuli zao za kila siku.

Chilya alisema Jeshi la Polisi litaendelea kushughulikia changamoto zinazohusu usalama na kuhakikisha madereva wanafanya kazi katika mazingira salama.

Baada ya mazungumzo hayo, madereva waliendelea na safari zao kama kawaida kuelekea mikoa mbalimbali, hatua iliyowezesha huduma za usafirishaji wa abiria kuendelea na wananchi kuendelea na shughuli zao bila usumbufu wa usafiri.

Mgomo wa madereva wa mabasi na malori ni matokeo ya kupinga mfumo mpya wa kukata pointi kwenye leseni, unaotekelezwa na Kitengo cha Usalama Barabarani cha Jeshi la Polisi, ambapo dereva anayebainika kufanya makosa barabarani hukatwa pointi 15 kwenye leseni yake.

Mfumo huo umewafanya madereva kusitisha huduma katika stendi mbalimbali nchini wakitaka ufafanuzi na hatua za mfumo huo.

Na Yusra Temba

Afrika ni bara lenye idadi kubwa ya vijana, huku takribani asilimia 60 ya wakazi wake wakiwa na umri chini ya miaka 25. Idadi hiyo inaifanya nafasi ya vijana kuwa muhimu katika kujenga mustakabali wa bara, hususan katika masuala ya amani, usalama na maendeleo.

Hata hivyo, pamoja na kuwa vijana ni nguvu muhimu ya maendeleo, maisha yao yanaendelea kuathiriwa na changamoto mbalimbali, ikiwemo migogoro, ukosefu wa ajira na fursa za kiuchumi, pamoja na kutoshirikishwa kikamilifu katika michakato ya kufanya maamuzi.

Hali hiyo imeifanya nafasi ya vijana katika kujenga amani kuwa sehemu muhimu ya ajenda ya Afrika.

Vijana Katika Mazingira ya Migogoro

Katika baadhi ya maeneo ya Afrika, vijana ni miongoni mwa makundi yanayoathiriwa na migogoro na ukosefu wa usalama.

Migogoro inaweza kuvuruga mifumo ya elimu, ajira, biashara na maisha ya kawaida, huku baadhi ya vijana wakilazimika kuhama makazi au kupoteza fursa za kujenga maisha yao.

Umoja wa Afrika unatambua kuwa vijana wameathiriwa na migogoro ya silaha, misimamo mikali ya vurugu, ujambazi wenye silaha na aina nyingine za ukosefu wa usalama barani Afrika.

Wakati huo huo, Umoja wa Afrika unawataja vijana kama wadau muhimu katika kuzuia migogoro na kujenga amani.

Hivyo, vijana hawawezi kuangaliwa kama waathirika pekee wa migogoro. Wanaweza pia kuwa sehemu ya suluhisho.

Kutoka Watazamaji Hadi Washiriki

Mjadala kuhusu vijana, amani na usalama unazidi kuelekezwa kwenye umuhimu wa ushiriki wa maana wa vijana katika michakato ya kujenga amani.

Umoja wa Afrika una mfumo wa Bara wa Vijana, Amani na Usalama (Youth, Peace and Security—YPS), pamoja na mpango wa utekelezaji wa miaka 10 wa 2020–2029. Mfumo huo unalenga kukuza ushiriki wa vijana katika kuzuia na kutatua migogoro pamoja na kujenga amani.

Ushiriki huo haupaswi kuishia kuwaalika vijana kwenye mikutano. Unapaswa kuwapa nafasi katika michakato ya kufanya maamuzi, uongozi na utekelezaji wa mipango inayohusu amani na usalama.

Hilo ni muhimu kwa sababu vijana wanaishi katika jamii zinazokumbwa na changamoto hizo na wanaweza kutoa mitazamo inayotokana na uzoefu wao wa moja kwa moja.

Changamoto Zinazoathiri Vijana

Amani haiwezi kutenganishwa na mazingira ya kijamii na kiuchumi ambayo vijana wanaishi.

Ukosefu wa ajira, upatikanaji mdogo wa elimu na ujuzi, umaskini, kutengwa katika michakato ya kufanya maamuzi na changamoto za maendeleo vinaweza kuongeza hali ya kutokuwa na uhakika miongoni mwa vijana.

Kwa sababu hiyo, mjadala wa amani haupaswi kuangalia tu namna ya kukomesha migogoro, bali pia namna ya kujenga mazingira yatakayowawezesha vijana kupata elimu, ajira, ujuzi na fursa za kushiriki katika maendeleo ya jamii zao.

Umoja wa Afrika umeendelea kusisitiza umuhimu wa uwekezaji katika vijana na ushiriki wao katika michakato ya amani. Mwaka 2026, viongozi na wadau wa AU pia wameendelea kusisitiza kuwa uwezeshaji wa vijana na ushiriki wao wa maana ni sehemu ya kujenga amani endelevu barani Afrika.

Bujumbura na Msukumo Mpya wa Mjadala

Mjadala kuhusu vijana, amani na usalama ulipewa msukumo zaidi kupitia Mjadala wa Tano wa Bara la Afrika kuhusu Vijana, Amani na Usalama pamoja na Wanawake, Amani na Usalama, uliofanyika Bujumbura, Burundi, Agosti 10–12, 2026.

Kongamano hilo liliwakutanisha viongozi na wawakilishi kutoka Umoja wa Afrika, Umoja wa Mataifa, serikali, mashirika ya kiraia, wanawake na vijana kutoka maeneo mbalimbali ya Afrika.

Lengo lilikuwa kujadili utekelezaji wa ajenda za Vijana, Amani na Usalama pamoja na Wanawake, Amani na Usalama, na kutafuta namna ya kuimarisha nafasi ya makundi hayo katika kuzuia migogoro na kujenga amani endelevu.

Mjadala wa Bujumbura pia uliangazia uhusiano kati ya maji, amani, usimamizi wa rasilimali na uongozi jumuishi. Kaulimbiu ya kongamano ilisisitiza umuhimu wa taasisi za Afrika kuimarisha nafasi ya vijana na wanawake katika kuzuia na kusimamia migogoro, pamoja na kujenga amani kupitia usimamizi unaowajibika wa rasilimali.

Katika tukio hilo, vijana walihusishwa katika mijadala na mipango iliyolenga kuimarisha nafasi yao katika ajenda ya amani na usalama.

Bujumbura Declaration, iliyopitishwa katika mkutano wa Youth Creative Consortium uliofanyika pembeni mwa kongamano hilo, ilisisitiza umuhimu wa vijana kuwa washirika na viongozi katika juhudi za kujenga Afrika yenye amani.

Nini Kifanyike?

Kujenga amani ya kudumu barani Afrika kunahitaji zaidi ya mikutano na matamko. Kunahitaji hatua zinazowapa vijana nafasi halisi ya kushiriki katika jamii na michakato ya kufanya maamuzi.

Uwekezaji katika elimu na ujuzi, upatikanaji wa ajira na fursa za kiuchumi, pamoja na ushiriki wa vijana katika kufanya maamuzi, vinaweza kuwa sehemu ya juhudi za kuwawezesha kuchangia katika amani na maendeleo.

Mifumo ya elimu pia inaweza kuimarisha elimu ya amani, uraia, uvumilivu na utatuzi wa migogoro.

Aidha, kujenga utamaduni wa amani na uvumilivu miongoni mwa watoto na vijana ni sehemu muhimu ya juhudi za kujenga jamii zenye amani na usalama.

Mustakabali wa Afrika Ni wa Vijana

Kwa bara lenye idadi kubwa ya vijana, amani na usalama ni masuala yanayohusu moja kwa moja mustakabali wa kizazi hicho.

Vijana wanaweza kuwa waathirika wa migogoro, lakini pia wanaweza kuwa sehemu muhimu ya kuzuia migogoro, kuunganisha jamii na kujenga amani.

Ili hilo litokee, wanahitaji zaidi ya kutambuliwa katika hotuba na mikutano. Wanahitaji nafasi halisi ya kushiriki katika kufanya maamuzi na kutekeleza mipango inayohusu maisha na mustakabali wao.

Mjadala wa Bujumbura umeonyesha kuwa suala la vijana, amani na usalama linaendelea kuwa sehemu muhimu ya ajenda ya bara. Changamoto iliyopo ni kuhakikisha kuwa mijadala kama hiyo haiishii katika kumbi za mikutano, bali inatafsiriwa kuwa hatua zinazoonekana katika jamii.

Kwa Afrika yenye idadi kubwa ya vijana, kuwekeza kwao si suala la maendeleo pekee; ni sehemu ya juhudi za kujenga amani, usalama na mustakabali endelevu wa bara.

Na Andrea Mlwafu

Wananchi wa Wilaya ya Mvomero mkoani Morogoro wameaswa kuzingatia maelekezo ya wataalamu na viongozi wa maeneo yao ili kujikinga na madhara yanayoweza kusababishwa na mafuriko kutokana na mvua kubwa zinazotarajiwa.

Wito huo umetolewa jana na Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, wakati akiendelea na ziara ya kukagua maandalizi ya kukabiliana na athari za mvua za El Niño katika maeneo mbalimbali ya Mkoa wa Morogoro.

Masauni alisema maandalizi ya mapema ni muhimu katika kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mafuriko, akiwataka wananchi kutopuuza tahadhari zinazotolewa na wataalamu na viongozi.

Alisema wananchi wanapaswa kuchukua hatua stahiki pindi wanapopokea taarifa za tahadhari, huku wakitoa taarifa mapema kuhusu hali yoyote inayoweza kuhatarisha maisha au mali.

Katika ziara hiyo, Serikali imeendelea kusisitiza umuhimu wa kuhakikisha maeneo yanayoweza kuathiriwa na mafuriko yanaandaliwa mapema, ikiwemo kusafishwa kwa njia za maji na kuboreshwa kwa miundombinu inayohusika na upitishaji wa maji.

Wataalamu na viongozi wa Mkoa wa Morogoro wamekuwa wakitoa taarifa kuhusu maeneo hatarishi pamoja na hatua zinazopaswa kuchukuliwa ili kupunguza athari za mvua kubwa.

Masauni pia amewataka wananchi kufuata maelekezo yanayotolewa na mamlaka husika, akisisitiza kuwa hatua za mapema zinaweza kusaidia kupunguza madhara ya mafuriko.

Ziara hiyo inalenga kukagua hatua zinazochukuliwa na mamlaka za Mkoa wa Morogoro kukabiliana na athari za mvua za El Niño, ikiwemo hali ya miundombinu na maandalizi ya kukabiliana na mafuriko.