Kusini Kwetu

Na Andrea Mlwafu

Katika jitihada za kupanua fursa za ajira na ujasiriamali kwa vijana nchini Tanzania, sekta ya kilimo inaendelea kuwa eneo muhimu lenye uwezo wa kuchochea ukuaji wa uchumi. Hata hivyo, ili vijana wanufaike kikamilifu na fursa zilizopo, wanahitaji zaidi ya ardhi na mtaji. Wanahitaji pia ujuzi wa kitaalamu, mafunzo ya vitendo na uwezo wa kutumia teknolojia kuboresha uzalishaji.

Katika kukabiliana na hitaji hilo, Kampuni ya Tanzania Breweries Plc (TBL), kwa kushirikiana na Mamlaka ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi (VETA), imeanzisha mpango wa Ujuzi-Kwanza unaolenga kuwafadhili vijana 300 wa Kitanzania kupata mafunzo ya kilimo na stadi za kiufundi zinazohusiana na sekta hiyo.

Mpango huo utatekelezwa kwa kipindi cha miaka mitatu, ukiwalenga vijana kutoka familia zenye kipato cha chini. Lengo ni kuwawezesha kupata ujuzi utakaowafungulia fursa za ajira, kujiajiri na kushiriki katika shughuli mbalimbali za uzalishaji na biashara za kilimo.

Ushirikiano huo unaangazia umuhimu wa kuunganisha mafunzo ya ufundi stadi na mahitaji halisi ya soko la ajira, huku ukionyesha nafasi ya sekta binafsi katika kuwekeza kwenye ujuzi unaohitajika kukuza uchumi.

Mafunzo ya Vitendo Kufungua Fursa kwa Vijana

Kupitia mpango wa Ujuzi-Kwanza, vijana watanufaika na mafunzo katika maeneo mbalimbali, yakiwemo uzalishaji wa mazao, matengenezo ya vifaa, ufundi wa mitambo ya kilimo na stadi nyingine za kiufundi zinazohusiana na sekta hiyo.

TBL itagharamia mafunzo hayo, huku VETA ikitoa mafunzo yaliyoidhinishwa pamoja na utaalamu wa kiufundi unaotambulika kitaifa.

Mbali na mafunzo ya darasani, washiriki watapata fursa ya kujifunza kwa vitendo kupitia shughuli za kilimo, ikiwemo kushirikiana na jamii za wakulima wa shayiri na mtama wanaohusiana na shughuli za kampuni hiyo.

Muundo huo unalenga kuwaunganisha vijana na mazingira halisi ya kazi, jambo muhimu katika sekta ambayo uzalishaji wake hutegemea ubora wa mbegu, matumizi sahihi ya vifaa, usimamizi wa uzalishaji na utunzaji wa mazao.

Kupitia mafunzo hayo, vijana wataweza kupata ujuzi unaoweza kutumika katika shughuli mbalimbali za kilimo, badala ya kutegemea maarifa ya darasani pekee.

Aidha, mafunzo ya kiufundi yanaweza kuwafungulia njia mbalimbali za kujipatia kipato. Kwa mfano, mhitimu mwenye ujuzi wa kutengeneza na kutunza mitambo ya kilimo anaweza kuajiriwa na taasisi au biashara zinazohusika na shughuli hizo, au kuanzisha biashara yake ya kutoa huduma kwa wakulima.

Hata hivyo, uwezo wa vijana kutumia ujuzi huo kujipatia kipato utategemea pia upatikanaji wa vifaa vya kazi, mitaji, masoko na mazingira yanayowezesha biashara changa kukua.

TBL na VETA Zasisitiza Uwekezaji kwa Vijana

Hati ya makubaliano ya kuanzisha mpango wa Ujuzi-Kwanza imesainiwa na Mkurugenzi Mtendaji wa TBL, Michelle Kilpin, pamoja na Mkurugenzi Mkuu wa VETA, CPA Anthony Kasore.

Akizungumza katika hafla ya utiaji saini, Kasore alisema ushirikiano huo utawapa vijana ambao huenda wasiwe na uwezo wa kugharamia mafunzo nafasi ya kupata ujuzi unaokidhi mahitaji halisi ya sekta ya kilimo.

Alieleza kuwa kuongezeka kwa matumizi ya teknolojia katika kilimo kunazidisha hitaji la wataalamu wenye uwezo wa kuboresha uzalishaji, kutunza na kukarabati vifaa pamoja na kutoa huduma za kiufundi kwa wakulima.

Kwa upande wake, Kilpin alisema mafanikio ya biashara ya TBL yanahusiana kwa karibu na maendeleo ya wakulima wanaozalisha malighafi zinazotumiwa na kampuni hiyo.

Alisema uwekezaji katika mafunzo ya vitendo kwa vijana unalenga kupanua fursa za ajira na ujasiriamali, huku ukiimarisha minyororo ya thamani ya kilimo nchini.

Kauli hizo zinaonyesha umuhimu wa kujenga uhusiano kati ya mahitaji ya kampuni, maendeleo ya wakulima na maandalizi ya vijana wenye ujuzi unaohitajika katika uzalishaji.

Kwa kampuni zinazotegemea malighafi za kilimo, wakulima wenye tija wanaweza kuchangia upatikanaji wa malighafi kwa ufanisi zaidi. Wakati huohuo, vijana wenye ujuzi wanaweza kupata nafasi ya kushiriki katika shughuli mbalimbali zinazohusiana na uzalishaji, uchakataji na utoaji wa huduma za kiufundi.

Kilimo Kinahitaji Zaidi ya Nguvu Kazi

Kilimo ni miongoni mwa sekta muhimu katika uchumi wa Tanzania, kikichangia uzalishaji wa chakula, upatikanaji wa malighafi za viwanda na shughuli za kujipatia kipato kwa wananchi wengi.

Kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa katika maelezo ya mpango wa Ujuzi-Kwanza, sekta hiyo ilichangia asilimia 26.3 ya pato la taifa mwaka 2024 na kuajiri zaidi ya nusu ya watu wote wanaofanya kazi nchini.

Pamoja na mchango huo, bado kuna umuhimu wa kuongeza tija na thamani ya mazao ili sekta hiyo iweze kuchangia zaidi katika ukuaji wa uchumi na ustawi wa wananchi.

Uzalishaji unaotegemea mbinu zisizoboreshwa unaweza kukabiliwa na changamoto za gharama kubwa, upotevu wa mazao na uwezo mdogo wa kukabiliana na mabadiliko ya mazingira.

Katika mazingira hayo, ujuzi wa kitaalamu unaweza kusaidia kuboresha hatua mbalimbali za uzalishaji, kuanzia upandaji na utunzaji wa mazao hadi uvunaji, uhifadhi na usafirishaji.

Matumizi ya mitambo inayotunzwa vizuri, mbinu bora za umwagiliaji na maarifa ya usimamizi wa mazao baada ya kuvuna ni miongoni mwa maeneo yanayoweza kusaidia kuongeza ufanisi.

Vijana wenye mafunzo katika maeneo hayo wanaweza kuchangia mabadiliko ya kilimo kuelekea mfumo wa uzalishaji unaotumia maarifa, teknolojia na mbinu bora zaidi.

Kwa msingi huo, uwekezaji katika ujuzi haupaswi kuonekana kama gharama ya mafunzo pekee, bali pia kama sehemu ya maandalizi ya kuongeza uwezo wa sekta ya kilimo kukabiliana na mahitaji ya sasa na yajayo.

Ushirikiano Kati ya Sekta Binafsi na Taasisi za Mafunzo

Moja ya changamoto katika maandalizi ya wataalamu ni kuhakikisha kuwa ujuzi unaotolewa katika taasisi za mafunzo unaendana na mahitaji halisi ya waajiri na shughuli za uzalishaji.

Ushirikiano kati ya TBL na VETA unalenga kuunganisha mafunzo na mazingira halisi ya kazi. VETA ina jukumu la kutoa mafunzo ya ufundi stadi, huku TBL ikiwa na uhusiano na uzalishaji na upatikanaji wa malighafi za kilimo.

Ushirikiano huo unaweza kusaidia kutambua ujuzi unaohitajika katika maeneo mbalimbali ya sekta ya kilimo na kuwaandaa vijana kwa fursa zilizopo.

Kwa mujibu wa Kasore, idadi ya wanafunzi waliojiunga na mafunzo ya VETA iliongezeka kutoka 69,347 katika mwaka wa masomo 2022/2023 hadi 116,468 mwaka 2025/2026. Alisema pia vyuo vipya 65 vinatarajiwa kufunguliwa Januari 2027.

Takwimu hizo, kama zilivyotolewa katika maelezo ya mpango huo, zinaonyesha ongezeko la idadi ya wanafunzi wanaojiunga na mafunzo ya ufundi stadi.

Hata hivyo, upanuzi wa fursa za mafunzo unapaswa kwenda sambamba na kuhakikisha ubora wa elimu inayotolewa na uwezo wa wahitimu kutumia ujuzi wao katika mazingira halisi ya kazi.

Ushirikiano kati ya taasisi za mafunzo na sekta binafsi unaweza kuwa na manufaa zaidi unapojumuisha tathmini ya mahitaji ya soko, mafunzo ya vitendo, ufuatiliaji wa wahitimu na taarifa kuhusu fursa za ajira na kujiajiri.

Hatua hizo zinaweza kusaidia kuhakikisha kuwa mafunzo yanayotolewa yanawajengea vijana uwezo unaohitajika na waajiri na pia kuwapa msingi wa kuanzisha shughuli zao za kiuchumi.

Wakulima wa Ndani Katika Minyororo ya Thamani

TBL imesema ina uhusiano wa muda mrefu na wakulima wa Tanzania ulioanza mwaka 1933. Kampuni hiyo hununua shayiri na mtama kutoka kwa zaidi ya wakulima wadogo 2,500 katika mikoa ya Arusha, Kilimanjaro, Manyara na Dodoma.

Aidha, kampuni hiyo imesema huwapatia wakulima mbegu, mafunzo ya kilimo na masoko ya bidhaa zao.

Uhusiano huo unaonyesha namna uzalishaji wa wakulima unavyoweza kuunganishwa na mahitaji ya viwanda. Wakulima wanapopata soko la mazao yao pamoja na usaidizi wa kitaalamu, wanaweza kupanga uzalishaji kwa kuzingatia mahitaji ya wanunuzi.

Taarifa ya kampuni pia inaeleza kuwa kiwanda cha Kilimanjaro Malting kilichopo Moshi kilikamilisha mwaka wake wa kwanza wa uzalishaji kamili mwaka 2025 kikitumia shayiri iliyolimwa nchini.

Matumizi ya malighafi za ndani yanaweza kuimarisha uhusiano kati ya wakulima na viwanda, huku yakifungua fursa za shughuli za kiuchumi katika maeneo yanayozunguka uzalishaji.

Hata hivyo, manufaa ya mfumo huo kwa wakulima yatategemea pia bei wanazolipwa, gharama za uzalishaji, viwango vya ubora vinavyohitajika na uthabiti wa soko.

Kwa vijana watakaonufaika na mpango wa Ujuzi-Kwanza, kujifunza katika mazingira yanayohusisha wakulima na minyororo ya thamani kunaweza kuwasaidia kuelewa kuwa kilimo hakihusishi shughuli za shambani pekee.

Sekta hiyo pia inahitaji huduma za usafirishaji, uhifadhi, matengenezo ya vifaa, uchakataji na shughuli nyingine zinazowezesha mazao kutoka kwa mkulima hadi kwa mlaji au kiwanda.

Uelewa huo unaweza kuwasaidia vijana kutambua fursa za ajira na ujasiriamali katika hatua mbalimbali za mnyororo wa thamani wa kilimo.

Mafanikio Yatapimwa kwa Matokeo ya Wahitimu

Ingawa mpango wa Ujuzi-Kwanza unalenga kuwafikia vijana 300 katika kipindi cha miaka mitatu, mafanikio yake ya muda mrefu yatategemea zaidi namna washiriki watakavyoweza kutumia ujuzi watakaoupata.

TBL na VETA zinatarajia kufuatilia maendeleo ya wahitimu ili kupima matokeo ya mpango huo. Ufuatiliaji huo unaweza kusaidia kubaini idadi ya vijana wanaopata ajira, wanaoanzisha biashara au wanaotumia ujuzi wao kutoa huduma kwa wakulima.

Vilevile, unaweza kusaidia kubaini changamoto zinazowakabili wahitimu baada ya mafunzo, ikiwemo upatikanaji wa mitaji, vifaa vya kazi, wateja na nafasi za kushiriki katika shughuli za uzalishaji.

Tathmini ya aina hiyo ni muhimu kwa sababu idadi ya vijana wanaohitimu pekee haitoshi kuonyesha mafanikio ya mpango. Ni muhimu pia kujua kama mafunzo yamewasaidia kupata ajira, kujiajiri na kuongeza kipato.

Mpango huo umeelezwa kuendana na malengo ya Dira ya Maendeleo ya Tanzania 2050, Ajenda ya 10/30 ya kukuza sekta ya kilimo na programu ya Jenga Kesho Iliyo Bora inayohamasisha vijana kushiriki katika biashara za kilimo.

Uhusiano huo unaweka mafunzo ya vijana ndani ya juhudi pana za kuongeza tija, kupanua fursa za kiuchumi na kuimarisha uwezo wa wananchi kushiriki katika maendeleo ya taifa.

Hata hivyo, ili mpango huo uweze kuleta matokeo ya kudumu, ni muhimu kuhakikisha kuwa mafunzo yanalingana na mahitaji ya soko na yanaambatana na mazingira yanayowawezesha vijana kutumia ujuzi walioupata.

Hii inajumuisha kuunganisha wahitimu na fursa za ajira, kuwawezesha kupata vifaa na mitaji pale inapohitajika, pamoja na kuwapa nafasi ya kujenga uzoefu kupitia shughuli halisi za uzalishaji.

Ujuzi wa Vijana, Msingi wa Kilimo cha Kisasa

Ushirikiano kati ya TBL na VETA unaonyesha namna sekta binafsi na taasisi za mafunzo zinavyoweza kushirikiana kukuza ujuzi wa vijana na kuunganisha elimu ya ufundi stadi na mahitaji ya sekta ya kilimo.

Kupitia mpango wa Ujuzi-Kwanza, vijana 300 wanatarajiwa kupata fursa ya kujifunza stadi zitakazoweza kuwasaidia kushiriki katika shughuli mbalimbali za kilimo na kujenga njia za kujipatia kipato.

Kwa Tanzania, ambako kilimo kina nafasi kubwa katika uchumi na maisha ya wananchi, uwekezaji katika ujuzi wa vijana ni sehemu muhimu ya juhudi za kuongeza uzalishaji, kuboresha huduma za kiufundi na kupanua fursa za ajira na ujasiriamali.

Hata hivyo, kipimo kikuu cha mafanikio ya mpango huo hakitakuwa idadi ya vijana watakaohitimu pekee, bali uwezo wao wa kutumia maarifa waliyopata kupata ajira, kuanzisha biashara, kutoa huduma kwa wakulima na kuchangia maendeleo ya minyororo ya thamani ya kilimo.

Iwapo mafunzo yataunganishwa na mahitaji halisi ya soko, uzoefu wa vitendo na ufuatiliaji wa wahitimu, mpango wa Ujuzi-Kwanza unaweza kuwa hatua muhimu katika kuwaandaa vijana kushiriki kikamilifu katika maendeleo ya kilimo cha kisasa na uchumi wa Tanzania.