Kusini Kwetu

Na Pilastus Nyaulingo

Saa nne usiku, wakati familia nyingi jijini Dar es Salaam zimejisitiri majumbani baada ya shughuli za siku, kwa wengine ndipo siku ya kazi inaanza.

Taa za vibanda vya chakula zinawaka. Bodaboda na magari ya usafiri wa mtandaoni yanaendelea kuzunguka. Wafanyakazi wa hoteli wanaingia au kuendelea na zamu zao, walinzi wanakesha kwenye malango, huku wafanyabiashara wadogo wakiwahudumia wateja.

Kwa baadhi ya watu, mji unapokuwa kimya, kwa wengine ndipo unapokuwa hai zaidi.

Hawa ni miongoni mwa vijana wanaotumia saa za usiku kutafuta kipato, kulipa kodi, kusaidia familia na kujijengea maisha katika mazingira ambayo ajira rasmi si rahisi kupatikana.

Kwao, usiku si muda wa kusubiri kesho. Ni sehemu ya mapambano ya kuhakikisha kesho inakuwa bora.

Usiku Unapogeuzwa kuwa Fursa ya Kipato

Uchumi wa usiku unapozungumziwa, wengi hufikiria baa, kumbi za burudani na muziki. Lakini nyuma ya taswira hiyo kuna shughuli nyingi zinazowawezesha watu kupata kipato.

Kuna wauzaji wa chakula wanaofungua biashara zao jioni kwa sababu ndipo wanapopata wateja wengi. Kuna madereva wa bodaboda na usafiri wa mtandaoni wanaosubiri abiria wanaotoka kazini au kwenye maeneo ya burudani.

Kuna walinzi wanaoanza zamu wakati wengine wanarudi majumbani. Wapo pia wafanyakazi wa hoteli, hospitali na huduma nyingine muhimu wanaoendelea kufanya kazi wakati wengi wamekwisha pumzika.

Uchumi huu huunda mnyororo mpana wa kipato. Mteja anayenunua chakula anamwingizia muuzaji fedha. Muuzaji huyo hununua bidhaa kutoka kwa wasambazaji, huku dereva anayempeleka mteja nyumbani naye akipata kipato.

Kwa hiyo, kadiri shughuli za usiku zinavyoongezeka, ndivyo fedha zinavyoendelea kuzunguka katika mikono ya watu mbalimbali.

Ripoti mbalimbali kuhusu shughuli za usiku jijini Dar es Salaam zimewahi kuonesha kuwa biashara za chakula, usafiri na huduma nyingine huendelea kuwa chanzo muhimu cha kipato kwa wafanyabiashara na wafanyakazi wengi, licha ya changamoto za usalama na miundombinu.

Kwa Vijana, Usiku Si Burudani Pekee

Kwa vijana wengi wanaokabiliana na ushindani mkubwa katika soko la ajira, kufanya kazi usiku kunaweza kuwa njia ya kujiajiri na kujitengenezea kipato.

Kijana asiye na ajira rasmi anaweza kuamua kuendesha bodaboda, kufanya usafiri wa mtandaoni, kuuza chakula au kujihusisha na shughuli nyingine zinazoweza kumwingizia kipato.

Huenda kazi hiyo isiwe na ofisi, sare wala muda maalumu wa kuingia na kutoka, lakini kwa mhusika inaweza kuwa chanzo kikuu cha maisha.

Baadhi ya madereva huchagua kufanya kazi zaidi wakati wa usiku kutokana na uwepo wa abiria wanaotoka kwenye maeneo ya biashara na burudani. Vivyo hivyo, wauzaji wa chakula huona muda wa jioni na usiku kama sehemu muhimu ya biashara zao.

Dereva wa usafiri wa mtandaoni, Jumanne Abdallah, anaeleza kuwa maeneo yenye shughuli nyingi za burudani ni miongoni mwa sehemu zinazoweza kuwapatia madereva abiria.

Kwa mtazamo wake, hatua zinazopunguza shughuli katika maeneo hayo zinaweza pia kuwa na athari kwa watu wengine wanaotegemea wateja wanaozalishwa na biashara hizo.

Hii inaonesha kuwa biashara ya usiku hainufaishi mwenye biashara pekee. Inaweza kumgusa dereva, mhudumu, mlinzi, mpishi, muuzaji wa bidhaa na watu wengine wengi wanaohudumia shughuli hizo.

Uchumi wa Usiku Unapogongana na Maisha ya Wakazi

Pamoja na fursa zinazotokana na shughuli za usiku, kuna upande mwingine ambao hauwezi kupuuzwa.

Kadiri biashara zinavyoongezeka na kuendelea hadi usiku wa manane, malalamiko kuhusu kelele, usalama na usumbufu kwa wakazi nayo yanaweza kuongezeka katika baadhi ya maeneo.

Hapo ndipo changamoto kubwa inapojitokeza: jinsi ya kuendeleza shughuli za kiuchumi bila kuharibu utulivu wa watu wanaoishi karibu na maeneo hayo.

Mjadala kuhusu biashara zinazofanyika kwa muda mrefu jijini Dar es Salaam umekuwa ukiutaja umuhimu wa kupanga maeneo, kuboresha miundombinu na kuweka kanuni zinazoweza kuruhusu shughuli za kiuchumi kuendelea bila kuhatarisha usalama na maisha ya wakazi.

Hivyo, swali kubwa linabaki:

Je, inawezekana kuwa na uchumi wenye nguvu wa usiku bila kuvuruga usingizi na maisha ya wakazi?

Jibu lake haliwezi kuwa kufunga kila biashara, wala kuacha kila shughuli iendelee bila mipaka.

Kinachohitajika ni mipango.

Kelele: Bei Ambayo Wakazi Wanaweza Kulipa

Kwa watu wanaoishi karibu na maeneo yenye shughuli nyingi za usiku, kelele si jambo dogo.

Muziki mkubwa, magari, watu na shughuli nyingine zinaweza kuendelea wakati ambapo wengine wanahitaji kupumzika. Tatizo linapokuwa la kila siku, linaweza kuathiri ubora wa maisha ya wakazi.

Hii ndiyo sababu afya na utulivu wa jamii vinapaswa kuwa sehemu ya mjadala wa uchumi wa usiku.

Si kila kelele ni ishara ya biashara yenye mafanikio, na si kila biashara inayofanyika usiku inapaswa kuonekana kama tatizo.

Changamoto ni kuhakikisha shughuli hizo zinaendeshwa kwa kuzingatia sheria, viwango vinavyokubalika na haki za watu wengine.

Mji Unaofanya Kazi Usiku Unahitaji Usalama

Uchumi wa usiku hauwezi kukua bila usalama.

Mfanyakazi anayemaliza kazi saa saba usiku anahitaji kuwa na uhakika kwamba anaweza kufika nyumbani salama. Dereva anayesafirisha abiria anahitaji kufanya kazi katika mazingira salama.

Mfanyabiashara anayefunga kibanda chake alfajiri anahitaji kujua kuwa anaweza kubeba fedha na bidhaa zake bila kuwa shabaha ya wahalifu.

Kwa hiyo, kuzungumzia uchumi wa usiku ni pia kuzungumzia uwepo wa ulinzi, mwanga wa kutosha na mazingira yanayowapa watu ujasiri wa kufanya kazi hata baada ya jua kuzama.

Changamoto za giza, uhalifu na uhaba wa miundombinu zimewahi kutajwa miongoni mwa vikwazo vinavyoweza kudhoofisha shughuli za kiuchumi za usiku jijini Dar es Salaam.

Miundombinu Nayo Ina Nafasi Kubwa

Barabara zenye mwanga hafifu, maeneo yasiyo na usafiri wa uhakika na vituo vya biashara visivyopangiliwa vinaweza kuwafanya watu wengi kuogopa kufanya kazi usiku.

Kwa hiyo, kuzungumzia uchumi wa usiku ni pia kuzungumzia taa za barabarani, usafiri, ulinzi, usafi wa mazingira na mipango ya miji.

Mjadala wa kuifanya Dar es Salaam kuwa jiji lenye shughuli za saa 24 umewahi kuhusisha mahitaji ya kuboresha miundombinu, usafiri wa umma, huduma za fedha na usalama.

Bila maandalizi hayo, wazo la jiji linalofanya kazi usiku na mchana linaweza kubaki kuwa zuri kwenye karatasi, lakini gumu kutekelezeka kwa vitendo.

Je, Dar es Salaam Inaweza Kuwa Jiji la Saa 24?

Dhana ya jiji linalofanya kazi saa 24 imejadiliwa kwa muda mrefu, hasa kutokana na mahitaji ya kuongeza shughuli za kiuchumi na kutoa nafasi zaidi kwa watu kufanya biashara na kupata huduma.

Lakini wazo la jiji la saa 24 halimaanishi kwamba kila biashara lazima ifunguliwe usiku na mchana.

Badala yake, linaweza kumaanisha kuweka mazingira wezeshi yatakayoruhusu huduma muhimu na biashara zinazohitaji kufanya kazi kwa muda mrefu kuendelea kwa usalama na kwa kuzingatia sheria.

Maeneo ya biashara kama Kariakoo yamekuwa sehemu ya mjadala kuhusu uwezekano wa kuongeza muda wa shughuli za kibiashara.

Wafuasi wa wazo hilo wanaamini kuwa kuongeza muda wa biashara kunaweza kupanua fursa za kiuchumi na kupunguza msongamano wa shughuli zinazolundikana wakati wa mchana.

Hata hivyo, hilo haliwezi kufanikiwa bila maandalizi ya kutosha.

Jiji linalokusudia kuwa na shughuli nyingi usiku linahitaji usafiri wa uhakika, mwanga wa kutosha, usalama, huduma za afya, usafi wa mazingira na kanuni zinazoeleweka kwa wafanyabiashara na wakazi.

Nyuma ya Biashara Kuna Familia

Kuna jambo ambalo mara nyingi hupotea katika mjadala huu: nyuma ya kila biashara kuna maisha ya mtu.

Muuza chipsi anayefanya kazi hadi usiku wa manane huenda ana watoto wanaohitaji ada. Dereva anayefanya safari za usiku anaweza kuwa anatafuta fedha za kodi. Mlinzi anayekesha kwenye lango hadi asubuhi huenda ndiye tegemeo kuu la familia yake.

Kwao, kazi ya usiku si starehe.

Ni sehemu ya mapambano ya kuhakikisha mahitaji ya familia yanapatikana.

Na kwa vijana ambao bado hawajapata nafasi katika ajira rasmi, shughuli hizi zinaweza kuwa daraja la kuanza maisha.

Ndiyo maana suluhisho si kuutazama uchumi wa usiku kama tatizo linalopaswa kuondolewa, wala kuuruhusu ukue bila mipaka.

Kinachohitajika ni kuutambua, kuupanga na kuuweka katika mazingira yatakayoweza kunufaisha jamii kwa ujumla.

Kati ya Fursa na Wajibu

Dar es Salaam inavyoendelea kukua, uchumi wake wa usiku nao unaweza kuendelea kupanuka.

Lakini ukuaji huo lazima uende sambamba na uwajibikaji.

Serikali na mamlaka husika zina wajibu wa kuhakikisha maeneo ya biashara yanapangwa vizuri, sheria zinatekelezwa, usalama unaimarishwa na wakazi wanalindwa dhidi ya usumbufu usio wa lazima.

Wafanyabiashara nao wana wajibu wa kuheshimu sheria, kudhibiti kelele na kuhakikisha shughuli zao haziweki maisha ya wengine hatarini.

Kwa upande mwingine, watu wanaofanya kazi usiku wanahitaji kutambuliwa kama sehemu muhimu ya nguvu kazi inayochangia uchumi wa jiji.

Kwa sababu ukweli ni kwamba Dar es Salaam tayari haifanyi kazi mchana pekee.

Wakati wengine wamelala, wengine wanaendesha bodaboda.

Wakati baadhi ya wafanyabiashara wamefunga milango, wengine wanafungua vibanda vyao.

Wakati familia nyingi zimezima taa, kuna mlinzi anayekesha.

Huo ndio uso mwingine wa Dar es Salaam.

Jiji ambalo usiku hauashirii mwisho wa shughuli, bali mwanzo wa siku nyingine kwa watu wanaotafuta maisha.

Usiku si Mwisho, ni Mwanzo wa Kesho

Kwa maelfu ya vijana wanaofanya kazi usiku, giza linaposhuka si ishara ya kufunga siku, bali mwanzo wa safari nyingine ya kutafuta kipato, kuhudumia familia na kujenga maisha.

Wakati wengine wakiwa majumbani wakipumzika, wao huingia barabarani, sokoni, kwenye migahawa, hoteli, vituo vya usafiri na maeneo mengine ya biashara wakisaka fursa ambazo huenda wasingeweza kuzipata mchana.

Lakini uchumi wa usiku hauwezi kukua kwa nguvu ya watu wanaofanya kazi pekee.

Unahitaji mazingira yenye ulinzi na usalama, usafiri wa uhakika, mwanga wa barabarani, miundombinu bora, kanuni zinazoeleweka na utekelezaji unaozingatia maslahi ya wafanyabiashara, wafanyakazi na wakazi kwa pamoja.

Maana yake ni kwamba mjadala wa kuifanya Dar es Salaam kuwa jiji lenye shughuli za saa 24 haupaswi kuishia kwenye burudani.

Unapaswa pia kuangalia maisha ya wale ambao usiku ndiyo muda wao wa kuzalisha.

Dar es Salaam inapokua, swali si kama watu wataendelea kufanya kazi usiku, kwa sababu tayari wanafanya hivyo.

Swali kubwa ni kama jiji litaweka mazingira yatakayofanya uchumi huo uwe salama, wenye tija na wenye manufaa kwa wote.

Kwao, usiku si mwisho wa siku.

Ni muda wa kutafuta kesho

Na kama usiku ni mchana wa maisha yao, basi ni wakati wa jiji kuanza kuutambua, kuupanga na kuuwekeza kama sehemu muhimu ya uchumi wake.