Kusini Kwetu

Na Pilastus Nyaulingo

Kwa miaka mingi, majina ya mabasi kama Scandinavia Express, Sumry, Hood, Royal Coach, Ngorika na Dar Express yalikuwa sehemu ya maisha ya wasafiri wa Tanzania.

Mabasi hayo hayakuwa vyombo vya usafiri pekee, bali yalikuwa chapa zilizojenga uaminifu kwa abiria kupitia huduma, muonekano, kasi na ubora wa magari yaliyokuwa yakitumika katika safari za masafa marefu.

Hata hivyo, soko la usafiri wa barabara limebadilika kwa kiasi kikubwa. Katika miaka ya hivi karibuni, wazalishaji kutoka China wameongeza ushindani katika soko la Tanzania kwa kuleta mabasi na malori ambayo waendeshaji wengi wanayatazama kwa kuzingatia gharama za ununuzi, matumizi ya mafuta, upatikanaji wa vipuri na gharama za matengenezo.

Mabadiliko hayo hayamaanishi kuwa magari ya Ulaya yamepoteza thamani kabisa. Badala yake, yameleta aina mpya ya ushindani ambapo mfanyabiashara analazimika kuangalia zaidi hesabu za biashara kabla ya kuamua gari analotaka kununua.

Bei ya Gari Yawa Kigezo cha Kwanza

Katibu Mkuu wa Chama cha Wamiliki wa Mabasi Tanzania (TABOA), Priscus, anasema gharama za ununuzi zimekuwa miongoni mwa sababu zinazowafanya waendeshaji wengi kuangalia magari ya China.

Kwa mujibu wa maelezo yake yaliyonukuliwa na gazeti la The Citizen, basi la kifahari lenye body ya Marcopolo na injini ya Scania linaweza kufikia gharama ya takribani Sh1.2 bilioni, wakati basi la China lenye body, injini na vifaa vingine linaweza kugharimu kati ya Sh400 milioni na Sh500 milioni.

Tofauti hiyo ya mtaji ina maana kubwa kwa mfanyabiashara anayehitaji kuongeza idadi ya mabasi katika kampuni yake.

Badala ya kutumia zaidi ya Sh1 bilioni kununua gari moja, gharama ya chini inaweza kumpa uwezo wa kuanza na magari mengi zaidi au kubaki na mtaji wa kuendesha biashara, kulipa wafanyakazi, mafuta, bima na matengenezo.

Hapo ndipo ushindani wa magari ya China unapopata nguvu katika soko la Tanzania.

TABOA: Mfanyabiashara Anaangalia Gharama za Biashara

Priscus anasema waendeshaji wa mabasi hawaangalii uimara wa gari pekee, bali pia gharama za uendeshaji na uwezo wa gari kumrudishia mfanyabiashara fedha alizowekeza.

Hii inaonyesha mabadiliko katika namna biashara ya usafiri inavyopimwa.

Gari linaweza kuwa na historia nzuri ya kudumu kwa miaka mingi, lakini kama vipuri vyake ni ghali, matumizi yake ya mafuta ni makubwa au matengenezo yanahitaji fedha nyingi, mfanyabiashara anaweza kuamua kutumia chaguo jingine lenye gharama ndogo.

Kwa hiyo, bei ya kununua gari ni sehemu moja tu ya hesabu. Kinachofuata ni gharama ya kulifanya liendelee kufanya kazi kila siku.

Vipuri Vyageuka Sehemu ya Ushindani

Katika biashara ya mabasi na malori, gari likikaa gereji kwa muda mrefu linapoteza uwezo wa kuzalisha mapato.

Hii ndiyo sababu upatikanaji wa vipuri umeanza kuwa sehemu muhimu ya maamuzi ya waendeshaji.

Mwenyekiti wa Chama cha Wamiliki wa Malori Tanzania (TAMSTOA), Shaban Chuki, anasema malori ya Ulaya kama Scania bado yana wafuasi kwa sababu ya uimara wake, lakini gharama na upatikanaji wa vipuri vinaweza kuwa changamoto kwa baadhi ya waendeshaji.

Kwa upande mwingine, amesema baadhi ya malori ya China yana mvuto kutokana na bei nafuu ya ununuzi na upatikanaji wa vipuri katika maeneo mbalimbali nchini.

Hili ni muhimu kwa kampuni zinazofanya safari ndefu kwa sababu uharibifu wa gari unaweza kutokea mbali na Dar es Salaam.

Ikiwa kipuri kinapatikana kwa urahisi katika mji mwingine, muda wa gari kukaa nje ya kazi unaweza kupungua.

Malori ya Ulaya Bado Yana Nguvu Kwenye Uimara

Pamoja na ongezeko la magari kutoka China, Chuki anasema baadhi ya wamiliki wa malori bado wanapendelea chapa za Ulaya kwa sababu ya uimara na thamani yake wakati wa kuuza.

Kwa mfano, lori aina ya Scania lililotunzwa vizuri linaweza kuendelea kufanya kazi kwa miaka mingi na pia kuwa na thamani nzuri katika soko la magari yaliyotumika.

Hii inaonyesha kuwa ushindani haujaishia kwenye bei ya gari jipya.

Mfanyabiashara anaweza kuangalia maisha ya gari, gharama za matengenezo, thamani yake baada ya miaka kadhaa na uwezo wa kupata mnunuzi endapo ataamua kuliuza.

Kwa hiyo, gari la bei nafuu si lazima liwe chaguo la kila mfanyabiashara ikiwa biashara yake inahitaji uimara wa muda mrefu au thamani kubwa ya mauzo ya baadaye.

Yutong Yaongeza Nguvu Tanzania

Mabadiliko ya soko yanaonekana pia kupitia ukuaji wa kampuni za China kama Yutong.

Meneja wa Yutong Tanzania, Godwin Lang, anasema takribani mabasi 2,600 ya kampuni hiyo yanafanya kazi Tanzania, huku karibu mabasi 500 zaidi yakifikishwa nchini kila mwaka.

Kampuni hiyo imekadiria kuwa ilikuwa na takribani asilimia 63 ya soko la mabasi ya safari za mikoani na masafa marefu Tanzania mwaka 2025.

Takwimu hizo zinaonyesha ukubwa wa mabadiliko yanayotokea katika soko la mabasi.

Kampuni za China hazishindani tena kwa bei pekee. Zinaingia pia katika maeneo ya huduma baada ya mauzo, upatikanaji wa vipuri, mafunzo ya madereva na mafundi, pamoja na teknolojia za kupunguza matumizi ya mafuta.

Huduma Baada ya Mauzo Yawa Muhimu

Kwa mfanyabiashara wa usafiri, kununua gari ni mwanzo wa uhusiano na mtengenezaji.

Kinachofuata ni kupata huduma pale gari linapoharibika.

Yutong Tanzania imesema ina kituo cha huduma Dar es Salaam chenye zaidi ya aina 2,000 za vipuri muhimu, pamoja na vituo vingine vya huduma nchini.

Kampuni hiyo pia imeeleza kuwa inaendelea kutoa mafunzo kwa madereva, mafundi na wataalamu wa matengenezo.

Mfumo huo unaongeza ushindani kwa sababu waendeshaji hawahitaji tu gari linalonunulika kwa bei nafuu; wanahitaji pia gari linaloweza kurejea barabarani haraka linapopata tatizo.

Teknolojia Yaanza Kuingia Zaidi Kwenye Usafiri

Ushindani wa magari ya kisasa pia umeanza kuhamia kwenye teknolojia.

Baadhi ya watengenezaji wa China wamekuwa wakitumia mifumo inayolenga kupunguza matumizi ya mafuta, kuboresha usalama na kuongeza ufanisi wa magari.

Kwa kampuni za mabasi, matumizi ya mafuta ni gharama kubwa inayojirudia kila siku. Hivyo, tofauti ndogo katika matumizi ya mafuta inaweza kuwa na maana kubwa baada ya gari kufanya safari nyingi kwa mwaka.

Hii ndiyo sababu teknolojia ya injini, mfumo wa mafuta, usalama na matengenezo inazidi kuwa sehemu ya maamuzi ya wafanyabiashara.

China Yaangalia Uwezekano wa Kuunganisha Mabasi Tanzania

Mabadiliko yanaweza kwenda hatua nyingine zaidi.

Yutong Tanzania imesema inafanya upembuzi yakinifu kuhusu uwezekano wa kuanzisha mradi wa kuunganisha mabasi nchini kwa kutumia mfumo wa knock-down assembly.

Kwa sasa hakuna uamuzi wa mwisho kuhusu uwekezaji huo, eneo au muda wa kuanza, kwa sababu kampuni bado inachunguza masuala kama sera za viwanda, kodi, mahitaji ya soko, mnyororo wa ugavi na uwezekano wa kibiashara.

Iwapo mpango huo utaendelea hadi utekelezaji, unaweza kuleta mjadala mpya kuhusu nafasi ya Tanzania katika mnyororo wa uzalishaji wa magari.

Badala ya kuagiza magari yaliyokamilika pekee, nchi inaweza kupata nafasi katika shughuli za kuunganisha magari, huduma za kiufundi, mafunzo na ugavi wa baadhi ya vifaa.

Ajira na Ujuzi Vinaweza Kuongezeka

Sekta ya magari inapokua, mahitaji ya mafundi, wataalamu wa umeme wa magari, wataalamu wa mifumo ya kisasa, wahudumu wa huduma baada ya mauzo na wataalamu wa usimamizi wa magari pia yanaweza kuongezeka.

Hii ni fursa inayoweza kuwa muhimu kwa vijana wanaosoma ufundi na teknolojia.

Ikiwa uwekezaji wa kuunganisha magari utafanikiwa, mahitaji ya wafanyakazi wenye ujuzi yanaweza kuwa sehemu ya mnyororo mpya wa thamani.

Hata hivyo, hilo litategemea kiwango cha uzalishaji, aina ya teknolojia itakayotumika na kiasi cha shughuli kitakachofanyika ndani ya Tanzania.

Biashara ya Malori Yaangalia Gharama kwa Karibu

Kwa upande wa malori, Chuki amesema wamiliki wanaendelea kulinganisha uimara wa magari ya Ulaya na gharama nafuu za magari ya China.

Hii ni hesabu ambayo imekuwa muhimu zaidi kutokana na gharama za mafuta, matengenezo, vipuri na changamoto za safari za masafa marefu.

Malori yanayotumika kusafirisha mizigo kati ya mikoa au kuvuka mipaka yanahitaji kufanya kazi kwa muda mrefu bila kusimama.

Kwa hiyo, gari linaloweza kupunguza muda wa kukaa gereji linaweza kuwa na thamani kubwa kwa mfanyabiashara, hata kama bei yake ya kununua si ndogo zaidi.

Soko Lawalazimisha Watengenezaji Kushindana Zaidi

Ushindani wa China na Ulaya katika soko la Tanzania na Afrika kwa ujumla unaongeza mambo ambayo watengenezaji na waendeshaji wanapaswa kuyazingatia.

Watengenezaji wanapaswa kuangalia bei, ubora, usalama, matumizi ya mafuta, huduma baada ya mauzo na upatikanaji wa vipuri.

Kwa upande wa waendeshaji, ushindani unawapa nafasi ya kulinganisha bidhaa nyingi zaidi kabla ya kufanya uamuzi wa uwekezaji.

Ushindani huo pia unaweka shinikizo kwa wazalishaji kuendelea kuboresha magari yao kulingana na mazingira ya barabara na mahitaji ya soko la Afrika.

Malori ya China Yaongeze Uimara

Chuki amesema changamoto ambayo baadhi ya waendeshaji wamekuwa wakiieleza kwa watengenezaji wa China ni haja ya kuendelea kuboresha uimara wa magari yao.

Kwa mujibu wa maelezo yake, waendeshaji wanahitaji magari yanayoweza kuchanganya gharama nafuu za ununuzi na matengenezo pamoja na uwezo wa kustahimili barabara, mizigo mizito na safari ndefu.

Hii inaweza kuwa moja ya maeneo yatakayoamua mwelekeo wa ushindani katika miaka ijayo.

Ikiwa watengenezaji wa China wataendelea kuboresha uimara huku wakibaki na bei zinazowavutia wafanyabiashara, ushindani katika soko la Tanzania unaweza kuongezeka zaidi.

Tanzania Yaingia Kwenye Soko Jipya la Usafiri

Mabadiliko ya soko la mabasi na malori yanaonyesha kuwa biashara ya usafiri Tanzania haitegemei tena jina la chapa pekee.

Mfanyabiashara wa sasa anaangalia hesabu nzima: bei ya gari, mafuta, vipuri, matengenezo, muda wa gari kufanya kazi, thamani ya kuuza na huduma baada ya mauzo.

Magari ya China yameleta ushindani mpya katika mfumo huo, wakati magari ya Ulaya yanaendelea kuwa na nafasi kutokana na sifa zake za uimara na thamani ya muda mrefu.

Kwa hiyo, kinachotokea sasa si mwisho wa magari ya Ulaya wala ushindi wa moja kwa moja wa magari ya China. Ni mabadiliko ya soko ambapo kila mtengenezaji analazimika kuthibitisha thamani ya bidhaa yake kwa mfanyabiashara.

Mwisho wa Safari Ni Biashara

Katika biashara ya usafirishaji, gari si chombo cha kuonekana tu barabarani; ni mtaji unaotakiwa kuzalisha mapato.

Ndiyo maana bei ya kununua, gharama ya kulihudumia na uwezo wake wa kufanya kazi kwa muda mrefu vinaendelea kuwa vigezo muhimu.

Tanzania inapopanua biashara, usafirishaji wa abiria na mizigo, ushindani wa magari utaendelea kuwa sehemu ya uchumi huo.

Katika ushindani huo, bei, ubora, usalama, upatikanaji wa vipuri, teknolojia na huduma baada ya mauzo vinaendelea kuwa miongoni mwa mambo yanayoweza kuamua uhusiano wa watengenezaji na soko la Tanzania.