Kusini Kwetu

Na Yusra Temba

Afrika ni bara lenye idadi kubwa ya vijana, huku takribani asilimia 60 ya wakazi wake wakiwa na umri chini ya miaka 25. Idadi hiyo inaifanya nafasi ya vijana kuwa muhimu katika kujenga mustakabali wa bara, hususan katika masuala ya amani, usalama na maendeleo.

Hata hivyo, pamoja na kuwa vijana ni nguvu muhimu ya maendeleo, maisha yao yanaendelea kuathiriwa na changamoto mbalimbali, ikiwemo migogoro, ukosefu wa ajira na fursa za kiuchumi, pamoja na kutoshirikishwa kikamilifu katika michakato ya kufanya maamuzi.

Hali hiyo imeifanya nafasi ya vijana katika kujenga amani kuwa sehemu muhimu ya ajenda ya Afrika.

Vijana Katika Mazingira ya Migogoro

Katika baadhi ya maeneo ya Afrika, vijana ni miongoni mwa makundi yanayoathiriwa na migogoro na ukosefu wa usalama.

Migogoro inaweza kuvuruga mifumo ya elimu, ajira, biashara na maisha ya kawaida, huku baadhi ya vijana wakilazimika kuhama makazi au kupoteza fursa za kujenga maisha yao.

Umoja wa Afrika unatambua kuwa vijana wameathiriwa na migogoro ya silaha, misimamo mikali ya vurugu, ujambazi wenye silaha na aina nyingine za ukosefu wa usalama barani Afrika.

Wakati huo huo, Umoja wa Afrika unawataja vijana kama wadau muhimu katika kuzuia migogoro na kujenga amani.

Hivyo, vijana hawawezi kuangaliwa kama waathirika pekee wa migogoro. Wanaweza pia kuwa sehemu ya suluhisho.

Kutoka Watazamaji Hadi Washiriki

Mjadala kuhusu vijana, amani na usalama unazidi kuelekezwa kwenye umuhimu wa ushiriki wa maana wa vijana katika michakato ya kujenga amani.

Umoja wa Afrika una mfumo wa Bara wa Vijana, Amani na Usalama (Youth, Peace and Security—YPS), pamoja na mpango wa utekelezaji wa miaka 10 wa 2020–2029. Mfumo huo unalenga kukuza ushiriki wa vijana katika kuzuia na kutatua migogoro pamoja na kujenga amani.

Ushiriki huo haupaswi kuishia kuwaalika vijana kwenye mikutano. Unapaswa kuwapa nafasi katika michakato ya kufanya maamuzi, uongozi na utekelezaji wa mipango inayohusu amani na usalama.

Hilo ni muhimu kwa sababu vijana wanaishi katika jamii zinazokumbwa na changamoto hizo na wanaweza kutoa mitazamo inayotokana na uzoefu wao wa moja kwa moja.

Changamoto Zinazoathiri Vijana

Amani haiwezi kutenganishwa na mazingira ya kijamii na kiuchumi ambayo vijana wanaishi.

Ukosefu wa ajira, upatikanaji mdogo wa elimu na ujuzi, umaskini, kutengwa katika michakato ya kufanya maamuzi na changamoto za maendeleo vinaweza kuongeza hali ya kutokuwa na uhakika miongoni mwa vijana.

Kwa sababu hiyo, mjadala wa amani haupaswi kuangalia tu namna ya kukomesha migogoro, bali pia namna ya kujenga mazingira yatakayowawezesha vijana kupata elimu, ajira, ujuzi na fursa za kushiriki katika maendeleo ya jamii zao.

Umoja wa Afrika umeendelea kusisitiza umuhimu wa uwekezaji katika vijana na ushiriki wao katika michakato ya amani. Mwaka 2026, viongozi na wadau wa AU pia wameendelea kusisitiza kuwa uwezeshaji wa vijana na ushiriki wao wa maana ni sehemu ya kujenga amani endelevu barani Afrika.

Bujumbura na Msukumo Mpya wa Mjadala

Mjadala kuhusu vijana, amani na usalama ulipewa msukumo zaidi kupitia Mjadala wa Tano wa Bara la Afrika kuhusu Vijana, Amani na Usalama pamoja na Wanawake, Amani na Usalama, uliofanyika Bujumbura, Burundi, Agosti 10–12, 2026.

Kongamano hilo liliwakutanisha viongozi na wawakilishi kutoka Umoja wa Afrika, Umoja wa Mataifa, serikali, mashirika ya kiraia, wanawake na vijana kutoka maeneo mbalimbali ya Afrika.

Lengo lilikuwa kujadili utekelezaji wa ajenda za Vijana, Amani na Usalama pamoja na Wanawake, Amani na Usalama, na kutafuta namna ya kuimarisha nafasi ya makundi hayo katika kuzuia migogoro na kujenga amani endelevu.

Mjadala wa Bujumbura pia uliangazia uhusiano kati ya maji, amani, usimamizi wa rasilimali na uongozi jumuishi. Kaulimbiu ya kongamano ilisisitiza umuhimu wa taasisi za Afrika kuimarisha nafasi ya vijana na wanawake katika kuzuia na kusimamia migogoro, pamoja na kujenga amani kupitia usimamizi unaowajibika wa rasilimali.

Katika tukio hilo, vijana walihusishwa katika mijadala na mipango iliyolenga kuimarisha nafasi yao katika ajenda ya amani na usalama.

Bujumbura Declaration, iliyopitishwa katika mkutano wa Youth Creative Consortium uliofanyika pembeni mwa kongamano hilo, ilisisitiza umuhimu wa vijana kuwa washirika na viongozi katika juhudi za kujenga Afrika yenye amani.

Nini Kifanyike?

Kujenga amani ya kudumu barani Afrika kunahitaji zaidi ya mikutano na matamko. Kunahitaji hatua zinazowapa vijana nafasi halisi ya kushiriki katika jamii na michakato ya kufanya maamuzi.

Uwekezaji katika elimu na ujuzi, upatikanaji wa ajira na fursa za kiuchumi, pamoja na ushiriki wa vijana katika kufanya maamuzi, vinaweza kuwa sehemu ya juhudi za kuwawezesha kuchangia katika amani na maendeleo.

Mifumo ya elimu pia inaweza kuimarisha elimu ya amani, uraia, uvumilivu na utatuzi wa migogoro.

Aidha, kujenga utamaduni wa amani na uvumilivu miongoni mwa watoto na vijana ni sehemu muhimu ya juhudi za kujenga jamii zenye amani na usalama.

Mustakabali wa Afrika Ni wa Vijana

Kwa bara lenye idadi kubwa ya vijana, amani na usalama ni masuala yanayohusu moja kwa moja mustakabali wa kizazi hicho.

Vijana wanaweza kuwa waathirika wa migogoro, lakini pia wanaweza kuwa sehemu muhimu ya kuzuia migogoro, kuunganisha jamii na kujenga amani.

Ili hilo litokee, wanahitaji zaidi ya kutambuliwa katika hotuba na mikutano. Wanahitaji nafasi halisi ya kushiriki katika kufanya maamuzi na kutekeleza mipango inayohusu maisha na mustakabali wao.

Mjadala wa Bujumbura umeonyesha kuwa suala la vijana, amani na usalama linaendelea kuwa sehemu muhimu ya ajenda ya bara. Changamoto iliyopo ni kuhakikisha kuwa mijadala kama hiyo haiishii katika kumbi za mikutano, bali inatafsiriwa kuwa hatua zinazoonekana katika jamii.

Kwa Afrika yenye idadi kubwa ya vijana, kuwekeza kwao si suala la maendeleo pekee; ni sehemu ya juhudi za kujenga amani, usalama na mustakabali endelevu wa bara.